استفتائات برگزیده
1- آیا متولی موقوفه موظف است گزارش و بیلان کار خود را به موقوف علیهم ارائه نماید و در صورتی که ارائه نکند، حکم آن چیست؟
2- در فرضی که احتمال سوءاستفاده متولی از موقوفه وجود داشته باشد، آیا موقوف علیهم برای جلوگیری از این امر می توانند از او گزارش کار بخواهند یا چنین حقی ندارند؟
 
1) خیر، لازم نیست.
2) بله، می توانند.
آیا خمس بر فائده و منفعت تعلق می گیرد یا بر تکسّب؟
خمس بر هر چه که بر آن منفعت و فایده صدق می کند تعلق می گیرد.
آیا در غسل جنابت حتماً باید با دست بدن را شست یا همینکه آب از دوش بر بدن جاری شود و تمام بدن را فرا گیرد کافیست؟ (با توجه به اینکه من در انجام غسل وسواس دارم و غسل بنده حدود نیم ساعت طول می کشد).
همین مقدار که آب بر روی بدن جاری می شود، کفایت می کند.
1- آیا لعان از طرف مرد درخواست می گردد و زن درصورت دیدن زنای شوهر، حق لعان ندارد؟
2- آیا جلسه لعان حتماً باید در حضور مجتهد باشد یا قاضی می تواند مدیریت کند؟
3- چنانچه زن در جلسه لعان حاضر نشود، تکلیف چیست؟
1) بله، لعان حکم مختص به مرد می باشد.
2) قاضی دارای شرایط نیز می تواند حکم صادر کند.
3) در صورت عدم حضور زن، لعان حاصل نمی شود و احکام لعان مترتب نمی شود.
1. مسئولین بیمه بدون اینکه از من سؤال کنند، آیا در مکان دیگری مشغول به کار بوده ام یا خیر، بیمه بیکاری به من داده اند (علی رغم اینکه بنده مدتی بدون بیمه در جای دیگری کارگر بودم). حال جهت رفع شبهه، به چه نیتی در این پول تصرف کنم تا حلال باشد؟
2. آیا مبالغ الکترونیکی که به حساب واریز می شوند، عین پول محسوب می شوند یا فقط پول نقد عین است؟
1) چنانچه طبق قانون شما استحقاق دریافت بیمه را نداشته باشید، مالک پول محسوب نمی شوید و تصرف در آن جایز نیست و باید آن را به اداره مذکور برگردانید و یا رضایت آن را جلب نمایید.
2) گرچه فقط پول نقد عین است ولی تفاوتی بین مبالغی که به کارت حساب بانکی واریز می شود با عین پول وجود ندارد و احکام هر دو یکسان است.
1- آیا بر متولی وقف و ناظر جایز است پس از پذیرش تولیت و نظارت، استعفاء دهند؟ در صورتیکه بر متولی و ناظر استعفاء دادن جایز نباشد، آیا استعفاء آنان لغو و بدون اثر است؟ آیا می توان آنان را بر انجام عمل تولیت و نظارت اجبار نمود؟
2- در صورتیکه اجبار متولی و ناظر وقف بر عملشان ممکن نشد، آیا حاکم شرع به جای آنان متولی و ناظر منصوب خواهد کرد؟
1) در صورتیکه واقف متولی را در وصیت خود نصب کرده باشد و متولی در زمان حیات واقف (موصی)، تولیت را رد نکرده باشد، نمی تواند اکنون استعفاء دهد.
2) واقف در صورت حیات و یا حاکم شرع، می توانند به جای آنان متولی و ناظر منصوب کنند؛ در صورتیکه در وصیت خلاف آن وجود نداشته باشد.
یکی از دوستان، در حال عقد قرارداد خانه ای به مبلغ بیست میلیون رهن از صاحب خانه بود که برادر ما پیشنهاد داد به جای اینکه بیست میلیون رهن کامل کند، ده میلیون را به برادر ما بدهد و به جای او کرایه منزل را حساب کند، یعنی ده میلیون رهن بدهد و ده میلیون باقی را برادر ما از دوستم بگیرد و به جایش سیصد هزار تومان کرایه خانه را حساب کند. حکم این پول و دادن کرایه خانه او چیست؟
چنین عملی جایز نیست و اگر آن مبلغ را به عنوان قرض بپردازد و شرط کند که کرایه منزل را بدهد، این قرض ربوی و حرام است.
اینجانب خانمی را با اذن پدرش به عقد ازدواج دائمی خود درآوردم. در زمان عقد و قبل از هر گونه رابطه زناشویی و قبل از عروسی، مردی با تعداد زیادی شاهد و یک عدد سند عادی، خود را همسر شرعی ایشان معرفی کرده و اثبات گردید که سالها با ایشان زندگی مشترک و زناشویی طبق شهادت شهود داشته است. اما نکاح اول و قبل از بنده فاقد اذن پدر خانم بوده است و در ضمن این خانم طبق گزارشات پزشک قانونی باکره نبوده اند. از آنجایی که بنده مقلد حضرتعالی هستم استفتاء می نمایم که آیا این خانم بر بنده حلال است یا خیر؟
در صورت ثبوت ازدواج قبلی، بنابر احتیاط واجب طلاق از شوهر قبلی گرفته شود و پس از عدّه، مجدداً به عقد شما درآید.
بر اساس قانون، برخی از شرکت های تجاری حق اعطای تسهیلات به غیر را ندارند. در صورتی که تسهیلاتی از این شرکت ها اخذ شود و از طرف مدیران شرکت، مطالبه سود از مردم گردد، آیا پرداخت این سود از مصادیق ربا محسوب می گردد؟ آیا اساساً با وجود منع قانونی، می توان قرارداد اعطای تسهیلات را منعقد نمود؟
گرچه مخالفت با قوانین جایز نیست، اما اگر اعطای تسهیلات در قالب عقود شرعی صورت گرفته باشد، پرداخت سود جایز است و از مصادیق ربا محسوب نمی شود.
همانطور که مستحضرید در سالهای اخیر برخی موقوفات به علت عدم احتیاج مردم از مصرف افتاده و دیگر قابلیت استفاده ندارد؛ مثل حمام های عمومی در روستاها یا آب انبارهای قدیمی. با توجه به گستردگی اینگونه موقوفات در کل کشور و عدم امکان بهره برداری از آنها به مسئله مهمی تبدیل شده است. از آنجایی که اینگونه موقوفات انتفاعی محسوب می شوند، آیا جایز است با اجاره موقوفه از محل عوائد نسبت به اجرای نیت واقف خیراندیش در نزدیکترین مراد به نیت واقف یا بریات عمومیه اقدام نمود؟ به عبارت دیگر در فرضی که موقوفه انتفاعی متعذرالمصرف گردد آیا جایز است برای جلوگیری از فروش و تبدیل موقوفه (که جنبه استثنایی دارد) در صورت امکان، آن را در کاربری های تعیین شده توسط مراجع ذیصلاح، به اجاره واگذار نمود و از منابع عوائد موقوفه صرف بریات عمومیه یا اقرب به غرض واقف نمود؟ لطفاً با نظر شریف خود ما را ارشاد و راهنمایی فرمایید.
در فرض مسئله، چنانچه استفاده از موقوفات در جهت نیت واقف به هیچ وجه ممکن نباشد، با اجازه حاکم شرع یا متولی وقف، اجاره دادن جایز است و باید صرف بر اقرب به غرض واقف شود.
وقف
سوال :

1- آیا متولی موقوفه موظف است گزارش و بیلان کار خود را به موقوف علیهم ارائه نماید و در صورتی که ارائه نکند، حکم آن چیست؟


2- در فرضی که احتمال سوءاستفاده متولی از موقوفه وجود داشته باشد، آیا موقوف علیهم برای جلوگیری از این امر می توانند از او گزارش کار بخواهند یا چنین حقی ندارند؟


 

جواب :

1) خیر، لازم نیست.


2) بله، می توانند.

سود بانکی
سوال :

بنده کارمند بازنشسته ام و به علت عدم کفاف حقوق، پاداش بازنشستگی ام را به بانک سپرده ام و ماهیانه مبلغی را به عنوان سود دریافت می نمایم، آیا دریافت این سود اشکال دارد؟

جواب :

چنانچه قرارداد شما با بانک به صورت یکی از عقود شرعی باشد، گرفتن این سود اشکال ندارد.

قسامه
سوال :

 آیا قتل تسبیبی، با قسامه ثابت می شود؟

جواب :

ظاهراً ثابت می شود، اگر قتل تسبیبی از نوعی باشد که موجب ضمان است.

قسامه
سوال :

با التفات به فتوای مقام معظم رهبری در قتل عمد از ناحیه اولیاء دم، سوگند در باب قسامه قابل تکرار نیست، آیا جنابعالی در قتل شبه عمد قائل به تکرار سوگند می باشید؟

جواب :

قابل تکرار نیست.

خمس
سوال :

آیا خمس بر فائده و منفعت تعلق می گیرد یا بر تکسّب؟

جواب :

خمس بر هر چه که بر آن منفعت و فایده صدق می کند تعلق می گیرد.

غسل
سوال :

آیا در غسل جنابت حتماً باید با دست بدن را شست یا همینکه آب از دوش بر بدن جاری شود و تمام بدن را فرا گیرد کافیست؟ (با توجه به اینکه من در انجام غسل وسواس دارم و غسل بنده حدود نیم ساعت طول می کشد).

جواب :

همین مقدار که آب بر روی بدن جاری می شود، کفایت می کند.

سرایت نجاست
سوال :

اگر آب منی روی دست یا بدنم بریزد و با دستمال کاغذی تمیز شود و با این حال روی تخت خواب بخوابم و روی خود پتو بیندازم، آیا لحاف و پتو و لباس زیرم نجس می شود؟

جواب :

خیر، نجس نمی شود.

لعان
سوال :

1- آیا لعان از طرف مرد درخواست می گردد و زن درصورت دیدن زنای شوهر، حق لعان ندارد؟


2- آیا جلسه لعان حتماً باید در حضور مجتهد باشد یا قاضی می تواند مدیریت کند؟


3- چنانچه زن در جلسه لعان حاضر نشود، تکلیف چیست؟

جواب :

1) بله، لعان حکم مختص به مرد می باشد.


2) قاضی دارای شرایط نیز می تواند حکم صادر کند.


3) در صورت عدم حضور زن، لعان حاصل نمی شود و احکام لعان مترتب نمی شود.

مسائل زناشویی
سوال :

آيا همخوابی شبانه زوجين بعد از عقد، همراه با معاشقه و التذاذ جسمانی غير از دخول، از مصاديق تمكين خاص زوجه می باشد؟

جواب :

چنانچه زوجه از استمتاع (بهره و استفاده جنسی) متعارف و بدون وجود مانع، امتناع نکند، تمکین خاص حاصل شده و مشروط به آمیزش کامل (دخول) نمی باشد.

بیمه بیکاری
سوال :

1. مسئولین بیمه بدون اینکه از من سؤال کنند، آیا در مکان دیگری مشغول به کار بوده ام یا خیر، بیمه بیکاری به من داده اند (علی رغم اینکه بنده مدتی بدون بیمه در جای دیگری کارگر بودم). حال جهت رفع شبهه، به چه نیتی در این پول تصرف کنم تا حلال باشد؟


2. آیا مبالغ الکترونیکی که به حساب واریز می شوند، عین پول محسوب می شوند یا فقط پول نقد عین است؟

جواب :

1) چنانچه طبق قانون شما استحقاق دریافت بیمه را نداشته باشید، مالک پول محسوب نمی شوید و تصرف در آن جایز نیست و باید آن را به اداره مذکور برگردانید و یا رضایت آن را جلب نمایید.


2) گرچه فقط پول نقد عین است ولی تفاوتی بین مبالغی که به کارت حساب بانکی واریز می شود با عین پول وجود ندارد و احکام هر دو یکسان است.

انتقال نجاست
سوال :

اگر عین نجاست مانند خون بر روی فرش بریزد و برطرف نشود، در صورتی که خشک شود، آیا اگر دست یا لباس و اشیای خشک با آن محل برخورد کنند، نجس می شوند یا الزاماً باید یکی از آن دو دارای رطوبت باشد؟ در این صورت آیا این اشیاء می توانند بقیه اجسام را نجس کنند؟

جواب :

در صورتی که یکی از آن دو دارای رطوبت مسریه باشد، آن شیء نجس می شود و شیء متنجس جامد در صورتی که با مایعی غیر از آب برخورد نماید، باعث سرایت نجاست به آن مایع می شود و الّا نجس نمی شود.

استعفای متولی
سوال :

1- آیا بر متولی وقف و ناظر جایز است پس از پذیرش تولیت و نظارت، استعفاء دهند؟ در صورتیکه بر متولی و ناظر استعفاء دادن جایز نباشد، آیا استعفاء آنان لغو و بدون اثر است؟ آیا می توان آنان را بر انجام عمل تولیت و نظارت اجبار نمود؟


2- در صورتیکه اجبار متولی و ناظر وقف بر عملشان ممکن نشد، آیا حاکم شرع به جای آنان متولی و ناظر منصوب خواهد کرد؟

جواب :

1) در صورتیکه واقف متولی را در وصیت خود نصب کرده باشد و متولی در زمان حیات واقف (موصی)، تولیت را رد نکرده باشد، نمی تواند اکنون استعفاء دهد.


2) واقف در صورت حیات و یا حاکم شرع، می توانند به جای آنان متولی و ناظر منصوب کنند؛ در صورتیکه در وصیت خلاف آن وجود نداشته باشد.

واسطه نجاسات
سوال :

در رساله خود فرموده اید: ﺍﮔﺮ ﺷﻰﺀ ﺟﺎﻣﺪ ﻣﺘﻨﺠﺲ ﻛﻪ ﺧﺎﻟﻰ ﺍﺯ ﻋﻴﻦ ﻧﺠﺎﺳﺖ ﺍﺳﺖ ﺑﺎ ﺁﺏ ﻗﻠﻴﻞ ﻣﻠﺎﻗﺎﺕ ﻛﻨﺪ، ﺁﺏ ﻧﺠﺲ ﻧﻤﻰ ﺷﻮﺩ، ﺣﺘﻰ ﺍﮔﺮ ﻣﺘﻨﺠﺲ ﺍﻭﻝ ﺑﺎﺷﺪ؛ ﻟﻴﻜﻦ ﻣﺎﻳﻌﺎﺕ ﺩﻳﮕﺮ ﻏﻴﺮ ﺍﺯ ﺁﺏ ﻣﺘﻨﺠﺲ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ؛ یعنی مثلاً زمینی متنجس اول است ولی روی آن نجاستی نیست و نمی بینیم و اگر پای مرطوب و خیس بوسیله آب یا جسم جامدی که به وسیله آب خیس و مرطوب شده را روی آن بگذاریم، نجس نمی شود. آیا این مثال های مذکور برای این حکم صدق می کند یا خیر؟ اگر صدق نمی کند، لطفاً با مثالی بنده را راهنمایی بفرمایید.

جواب :

در مثال مذکور در سؤال، پای مرطوب و یا خیس و یا جسم جامد مرطوب و یا خیس، اگر روی زمین گذارده شود، نجس می شود.

معاملات مکرر ارز بانک
سوال :

فرض کنیم بانک صد هزار دلار و صد هزار یورو دارد، شخصی پیدا می شود که می خواهد یورو بخرد، بانک به این شخص صد هزار دلار را قرض می دهد، که خرید کند ولی شرطش این است که فقط باید در سیستم خود بانک خرید را انجام دهی و چیزی را که خریدی، نمی توانی تحویل بگیری و باید بگذاری پیش بانک بماند و بانک نیز ممکن است این مال را به عنوان قرض به کس دیگری که او هم بتواند خرید انجام دهد، تحویل نماید (شاید در قالب یک وکالت که شخص فقط وکالت از طرف بانک دارد که خرید و فروش کند آن هم با پولی که بانک به او قرض داده و حق تحویلش را ندارد). حالا این شخص صد هزار دلار را دریافت می کند و با فرض برابری یک دلار با یک یورو سفارش خرید خودش مبنی بر خرید صد هزار یورو را در سیستم بانک ثبت می کند، از آن طرف ممکن است یک شخص دیگری نیز پیدا شود که قصد خرید دلار دارد. در این شرایط بانک به او صد هزار یورو قرض می دهد و با تمام شرایطی که قبلاً عرض کردم، این شخص هم سفارش خرید خود مبنی بر خرید صد هزار دلار را وارد سیستم بانکی می کند. حالا دو سفارش با یکدیگر صاف می شوند ولی ممکن است که اینطور نباشد و مثلاً تعداد سفارش های خرید دلار با تعداد سفارش های خرید یورو برابر نباشد که صاف بشوند و یک تفاضلی حاصل بشود. در این شرایط بانک، این مقدار سفارش را که در سیستم خود و در مقابلش سفارشی نمی بیند که صاف بشوند را به بانک دیگری انتقال می دهد که آن شبکه بانکی این عمل را انجام بدهد. مکرر بودن معامله هم آنجا اتفاق می افتد که در سیستم یک بانک ممکن است دو سفارش با هم صاف بشوند و انجام بشوند و وقتی انجام می شوند، یعنی شخص الف صد هزار یورو خودش را می خرد و شخص ب نیز صد هزار دلار خودش را می خرد و چون شرط کرده اند که آنچه خرید کرده اند دوباره به بانک قرض دهند بانک دوباره صاحب صد هزار یورو و صد هزار دلار می شود که به اشخاص دیگری قرض بدهد و به این شکل صرفاً با صد هزار دلار و صد هزار یورو بانک می تواند برای تعداد نفرات نا محدود معامله انجام دهد و مثلاً اگر گردش معاملات در بانک و در این سیستم را ببینیم رقمی شاید بالای چند هزار میلیارد دلار و چند هزار میلیارد یورو را نشان بدهد. حال سؤال این است که آیا این معاملات شرعی است؟

جواب :

اصل قرض صحیح است اما بدون سود مذکور که حرام است، لذا شرط مذکور در این قرض موجب ربوی شدن قرض و حرمت آن می شود.

قرض ربوی
سوال :

یکی از دوستان، در حال عقد قرارداد خانه ای به مبلغ بیست میلیون رهن از صاحب خانه بود که برادر ما پیشنهاد داد به جای اینکه بیست میلیون رهن کامل کند، ده میلیون را به برادر ما بدهد و به جای او کرایه منزل را حساب کند، یعنی ده میلیون رهن بدهد و ده میلیون باقی را برادر ما از دوستم بگیرد و به جایش سیصد هزار تومان کرایه خانه را حساب کند. حکم این پول و دادن کرایه خانه او چیست؟

جواب :

چنین عملی جایز نیست و اگر آن مبلغ را به عنوان قرض بپردازد و شرط کند که کرایه منزل را بدهد، این قرض ربوی و حرام است.

وقف
سوال :

اینجانب از سال 1346 و زمانی که نه سال بیشتر نداشتم مالک زمینی بوده ام. در سال 1356 و در سن بیست سالگی با همفکری پدرم مبادرت به احداث مسجدی شامل شبستان و حیاط وسیعی در قسمت جنوبی این زمین نمودم که در سال 1358 ساخت آن پایان یافت. همزمان با ساخت مسجد، مبادرت به ساخت دو مغازه و یک آپارتمان در قسمت شمالی این زمین و در مجاورت حیاط مسجد به منظور استفاده خود و خانواده ام نمودم. تا سال 1377 شخصاً امور مسجد را به عهده داشتم و کلیه هزینه های مسجد را خود تأمین می کردم و از این زمان به بعد توسط هیئت امنای منتخب سازمان امور مساجد اداره می شود. سؤال: با توجه به قصد اینجانب که صرفاً ساخت مسجد به منظور استفاده مردم و برپایی مراسم مذهبی بوده و هنوز هم سندی جهت وقف آن تنظیم نگردیده است، آیا علی رغم میل و رضایت بنده می توانند من را ملزم به وقف آپارتمان و مغازه های ملکی خود که جهت استفاده شخصی احداث کرده ام بنمایند؟ (لازم به ذکر است که پدرم در سال 1366 در حیاط مسجد به خاک سپرده شده و صیغه مسجد بر حیاط جاری نشده است).

جواب :

در فرض اینکه وقف شامل آپارتمان و مغازه ها نباشد، برای دیگران جایز نیست که بدون اجازه شما در آن تصرف نمایند.

خمس
سوال :

آیا طبق نظر معظم له، شرعاً می بایست برای دادن سهم سادات اجازه گرفت یا خودمان می توانیم نصف مبلغ خمس را که سهم مبارک سادات است، بدون اذن معظم له به سادات فقیر شیعه دوازده امامی که می شناسیم، تقدیم کنیم؟

جواب :

برای دادن سهم سادات، به اجازه حاکم شرع نیاز است.

عقد بیع
سوال :

در بیعی که تاکنون منعقد نشده و صیغه آن جاری نشده است و هیچ یک از شرایط عقد بیع جاری و لازم نشده، آیا جایز است حاکم شرع حکم به عقد بیع دهد. به عبارت دیگر، آیا حاکم شرع می تواند اختیار عقد بیع را سلب نماید و حکم به الزام عقد بیع دهد؟

جواب :

به حسب موارد فرق می کند، مانند حکم حاکم شرع برای تصرف در مال مفلس، محجور و یا مجنون. همچنین اقدام حاکم شرع به بیع برای پرداخت دیون طلبکاران یا مصرف خود محجورین.

نماز مسافر
سوال :

اگر مکلف از وطن خود به شهری برود که کمتر از مسافت شرعی فاصله دارد، ولی نه شهر خودش را می بیند، نه اذان شهرش را می شنود، تکلیف این شخص نسبت به نماز و روزه اش چیست؟

جواب :

در فرض مسئله که فاصله آن شهر با وطن مکلف کمتر از مسافت شرعی بوده، نماز کامل و روزه صحیح است.

ازدواج
سوال :

اینجانب خانمی را با اذن پدرش به عقد ازدواج دائمی خود درآوردم. در زمان عقد و قبل از هر گونه رابطه زناشویی و قبل از عروسی، مردی با تعداد زیادی شاهد و یک عدد سند عادی، خود را همسر شرعی ایشان معرفی کرده و اثبات گردید که سالها با ایشان زندگی مشترک و زناشویی طبق شهادت شهود داشته است. اما نکاح اول و قبل از بنده فاقد اذن پدر خانم بوده است و در ضمن این خانم طبق گزارشات پزشک قانونی باکره نبوده اند. از آنجایی که بنده مقلد حضرتعالی هستم استفتاء می نمایم که آیا این خانم بر بنده حلال است یا خیر؟

جواب :

در صورت ثبوت ازدواج قبلی، بنابر احتیاط واجب طلاق از شوهر قبلی گرفته شود و پس از عدّه، مجدداً به عقد شما درآید.