استفتائات برگزیده
اگر کسی مرتد شود و سپس مسلمان شود، آیا قضای نمازهای آن مدت که مرتد بوده بر او واجب است ؟
طبق فتوای معظم له، قضای نمازهای آن مدت واجب است.
اینجانبان متصدی و کارگزار و زمامدار و مجلس دار عزاداری در تکیه ای در یکی از شهرستان ها هستیم. حسب الوظیفه تصمیم بر این داشتیم که چندین شب عزاداری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را در تکیه بر پا کنیم، عده ای با آوردن این بهانه که اگر مراسم برگزار شود، موجب تبعات و گناه می شود مثلاً افراد فاسد چشم چرانی می کنند یا محتمل است که اشخاصی از این مراسمات سوء استفاده و گناه کنند، پیشنهاد به تعطیلی عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) داده اند. آیا اینکه ممکن است بر حسب برگزاری عزاداری در حسینیه احتمالاً عده ای فاسق در این مجلس هم حضور یابند و گناه خود را انجام دهند بر ما که متصدی و کارگردان عزاداری هستیم، حجیت دارد که عزاداری را منحل کنیم؟ حکم واجب بر ما چیست؟
این نوع احتمال دادن خود یک وسوسه شیطانی است. برپایی شعائر حسینی و مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) از اهم امور دینی است و بهتر است که از ورود این افراد به دسته عزاداری و هیئت منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات شایسته و رفتار محبت آمیز در پیش گیرید.
اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟
عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.
حکم شرعی کسی که نسبت محرمیت (ادعای زوجیت) و ادعای ارث را به صورت غیر واقعی به شخص دیگری بدهد، چیست؟
اثبات موضوع شرعی مانند زوجیت، نیازمند به بینه شرعی (شهادت دو نفر عادل) دارد.
در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.
1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟
2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟
3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟
1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.
2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.
3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.
همانگونه كه استحضار داريد در روزهای ماه محرم اغلب افراد نسبت به پخش نذری از قبيل شير، شربت و اطعام اقدام می نمايند. با عنايت به خشكسالی بوجود آمده، می خواستيم اين نذورات را در غالب جيره خشک غذايی و آب معدنی به آن منطقه ارسال نمائيم كه عده ای مردد هستند كه آيا از نظر شرعی صحيح می باشد يا خير، فلذا از آن مرجع عاليقدر تقاضا داشته تا حكم شرعی را بيان فرمايند.
چنانچه صیغه خاص نذر ـ که در رساله علمیه ذکر شده ـ خوانده باشد، واجب است در همان مصرف نذر که نامبرده شده، مصرف نمایند؛ لیکن اگر صیغه خاص نذر خوانده نشده باشد، جایز است در قالب جیره غذائی و آب معدنی و ... مصرف شود.
آیا انجام تغییرات ساختمانی در بنای مسجدی که واقف طبق وقف‌نامه و اسناد رسمی و محضری، تنها بنام مسجد وقف نموده ولاغیر؛ و اجاره دادن فضای آشپزخانه و زیرزمین و... آن مسجد، برای انجام امور اقتصادی و تجاری و درآمدزایی (کترینگ و تهیه و عرضه غذا و نوشیدنی)، جایز است؟
چنانچه واقف تصریح نموده باشد که نباید بناهای مذکور را برای انجام امور اقتصادی و تجاری و غیره اجاره داد؛ در این صورت جایز نیست وگرنه اشکالی ندارد.
آیا شرعاً و عقلاً بدون تشخیص و تعیین ارزش عوضین معامله، در فرضی که عوضین معامله آثار هنری و فاقد قیمت مشخص سوقیه هستند، امکان تشخیص حدوث غبن در معامله ممکن است؟
معیار تشخیص غبن آن است که غالب مردم از این تفاوت مقدار قیمت (قیمت بازار و شیء فروخته شده) مساحمه نمی کنند.
1ـ استفاده از دستگاه موسیقی سنتی که در سالیان گذشته تا به امروز به صورت ساز و دهل مخصوص مراسم تعزیه خوانی بوده و احیای این شعیره را به دنبال دارد، چه حکمی دارد؟ 2 ـ استفاده از لباس طرح قدیم مخصوص شبیه خوان های مرد در نقش زن در تعزیه که به صورت چادر های عربی قدیمی (قجری) و روبند های مخصوص(برقه) به منطقه استان هرمزگان بوده، چه حکمی دارد؟ 3 ـ آیا اجرای مجلسی در وصف عروسی حضرت قاسم که به صورت حزین برگزار می گردد، محل اشکال است یا تایید؟
1) چنانچه آن موسیقی مناسب مجالس اهل فسق و فجور نباشد و موجب هتک حرمت شعائر حسینی نشود، اشکال ندارد؛ اما اگر مناسب مجالس فسق و فجور باشد و یا مناسب مجالس عزاداری نباشد، اشکال دارد.
2) اشکال ندارد.
3) اگر این عمل مستند به یکی از کتب مقتل باشد و با رعایت حرمت شعائر باشد، اشکال ندارد.
اگر قاتل در قتل عمد قبل از قصاص و استیذان از حاکم برای قصاص فوت کند و در میان ورثه مقتول صغار باشد با توجه به حرمت هدر دمای مسلمین و عمومات دال بر احترام به دم، آیا می توان از ماترک قاتل دیه مطالبه کرد؟
بله، دیه از ماترک میت برداشته می شود.
ازدواج
سوال :

چند سال قبل با یک خانم مطلقه عقد کردیم. به دلیل شرایط تحصیلی دخترش که از جدایی پدر و مادر هم آسیب روحی دیده بود موضوع علنی نشد تا این که چند سال بعد مشاور مدرسه دختر گفت برای مدیریت وضعیت درسی دختر باید پدرش برگردد تا آسیب های روحی وی کم شود. خانم با این شرط قبول کرد پدر برگردد که هیچ ارتباطی با هم نداشته باشند و فقط حفظ ظاهر برای دخترشان باشد تا سال آینده که دخترشان وارد دانشگاه شد دوباره پدر برود و البته این آقا از حضور من هم مطلع شد. حال در شرایط فعلی ارتباط من و این خانم از نظر شرعی به ویژه در ارتباطات زن و شوهری چه وضعیتی دارد؟

جواب :

طبق نظر معظم له: اگر منظور صرف هم زیستی است بدون ازدواج و روابط زناشویی، در صورتی جایز است که تمام موازین شرعی مراعات شود و به طور کلی این خانم و شوهر اول نامحرم هستند و تمام احکام زن و مرد نامحرم بر آنان جاری است؛ اما روابط شما با خانم، اگر ایشان همچنان همسر و زوجه شما است و طلاقی صورت نگرفته باشد مانند قبل ارتباط زن و شوهری شما با ایشان جایز و بدون اشکال است. 

مراجعه به پزشک مرد
سوال :

لطفا بفرمایید: مراجعه زنان به مردان پزشک و معاینه آن ها توسط پزشک، آیا جایز است؟

جواب :

طبق نظر معظم له: معاینه زنان توسط پزشک نامحرم بدون ضرورت در صورتی که همراه با نظر و یا لمس بدن باشد، جایز نیست؛ اما در صورت ضرورت(مثلا پزشک زن وجود نداشته باشد) یا در صورتی که پزشک مرد برای حال مریض بهتر باشد، اشکال ندارد.

بذل مدت عقد موقت
سوال :

بنده مقلد آیت الله العظمی هاشمی شاهرودی هستم و برای عقد موقت با خانمی به رساله ایشان مراجعه کردم که فرموده بودند بنا بر احتیاط واجب عقد موقت بدون اذن پدر صحیح نمی‌باشد. بنابراین، بنده با رعایت الأعلم فلأعلم به فتوای مرجع بعدی مراجعه کردم که ایشان قائل به صحت عقد موقت با دختر بالغه و رشیده بدون اذن پدر می‌باشند. پس، بدون اذن پدر اقدام به انعقاد عقد موقت ۹۹ ساله با تعیین مهریه مشخص نمودیم. اما پس از گذشت مدت زمانی، بدون بذل مدت عقد موقت با اذن پدر ایشان برای عقد دائم در محضر حاضر شدیم و عقد دائم کردیم. قبل از هر چیز، عاقد سؤال کرد که آیا بین شما عقد موقتی بوده است؟ من برای حفظ حیثیت و آبروی دختر پاسخ دادم خیر! و همسرم نیز با اشاره پاسخ منفی داد! آیا بدون اذن پدر عقد اول (موقت) صحیح بوده است؟ عقد دوم، یعنی دائم -بدون بذل مدت عقد موقت- صحیح می‌باشد یا باطل است؟ آیا پاسخ خیر بنده به معنای بذل مدت نمی‌باشد؟ اگر عقد دائم باطل است چه باید کرد؟ آیا برای تجدید عقد دائم نیاز به اذن مجدد پدر می‌باشد یا همان اذن اولیه کفایت می‌کند؟ لازم به ذکر است قصد هر دوی ما در آن زمان پایان دادن به عقد موقت و انعقاد عقد دائم بوده است.

جواب :

بنا بر نظر معظم له: عقد اول بدون اذن پدر در مفروض سؤال، صحیح بوده است و عقد دوم چون بدون بذل مدت بوده است، باطل است و پاسخ منفی شما به معنای بذل مدت نیست؛ بلکه دروغ بوده است و اما در حال حاضر چنانچه بخواهید عقد دائم نمایید، باید بذل مدت انجام گیرد و سپس مجددا عقد دائم خوانده شود، لازم به ذکر است برای عقد دائم در این صورت نیاز به اذن مجدد پدر نیست.

حق حبس
سوال :

آیا نزدیکی از دبر و یا سایر استمتاعات (غیر از نزدیکی از قُبل)، موجب سقوط حق حبس می‌شود؟

جواب :

طبق نظر معظم له: اصل حق حبس برای مدیونیت مالی مانند مهریه محل اشکال است.

عقد نکاح
سوال :

آیا شرط بنایی نسبت به وجود صفت خاصی در یکی از متعاقدین، در عقود و به ویژه درعقد نکاح معتبر و لازم الوفاست؟ در حالت اعتبار آیا در صورت تخلف از آن (فقدان صفت مشروط از نوع شرط بنایی) مشروط له حق فسخ عقد نکاح را دارد یا خیر؟

جواب :

شرطی که در ضمن عقد ذکر نشده است معتبر و لازم الوفاء نیست و در صورت فقدان صفت مشروط حق فسخ عقد ثابت نیست مگر آنکه عنوان (تدلیس) در عقد نکاح صدق نماید.

مهر
سوال :

هرگاه زوجه مهریه خود را به زوج ابرا بنماید و یا ببخشد و زوجه غیرمدخوله باشد و از زوج طلاق بگیرد، آیا زوجه نصف مهر را باید به زوج بازگرداند؟

جواب :

بله، زوج مستحق نصف مهریه می باشد.

نکاح
سوال :

در نکاح نامه در قسمت صداق صراحتاً قید شده است: «یک جلد کلام الله مجید که عندالمطالبه بر ذمه زوج است». آیا تعیین مهریه به این کمیت و کیفیت اشکالی دارد؟ آیا می توان در مالیت این نوع مهریه، خدشه ای وارد کرد؟ بر فرض وقوع رابطه زناشویی آیا مهرالمثل هم تعلق می گیرد و یا مهریه همان کلام الله مجید است؟

جواب :

تعیین مهریه به این کمیت و کیفیت اشکالی ندارد، به شرط آنکه خصوصیات و اوصاف یک جلد کلام الله مجید (مانند اینکه کدام چاپ و دارای کدام ورق و...) معلوم باشد و هیچگونه خدشه ای بر مالیت این نوع مهریه نمی توان وارد نمود. در صورت وقوع ازدواج مهریه همان یک جلد کلام الله مجید خواهد بود و نه مهرالمثل و نه چیز دیگر.

ازدواج
سوال :

آیا ازدواج با دختری مرتد و غیر معاند که به لفظ کلمه شهادتین را بگوید و زیر پرچم اسلام درآید، جایز است؟

جواب :

تا زمانی که ارتداد شخصی به طور کامل محرز نشده باشد، نمی توان حکم به ارتداد و کفر او کرد؛ لذا در صورت شک در ارتداد، می توان با آن دختر ازدواج کرد.

استفاده از طلا برای مردان
سوال :

زینت کردن با طلا برای مرد در غیر نماز، چه حکمی دارد ؟

جواب :

پوشیدن و استفاده نمودن از طلا چه در نماز و چه در غیر نماز برای مرد، حرام است و ضمناً موجب بطلان نماز است.

حجاب
سوال :

اگر آرایش صورت به اندازه ای باشد که در عرف به آن آرایش نگویند، آیا بازهم پوشاندن آن در مقابل نامحرم واجب است؟

جواب :

خیر، واجب نیست.

ازدواج زناشوئی
سوال :

خانمی در زمان انعقاد عقد نکاح در سند ازدواج نفقه جاریه خویش را تعداد دو عدد سکه بهار آزادی قید نموده و وقوع عقد نکاح بر اساس این شرط نفقه واقع گردیده است. 1- آیا در حال حاضر نفقه ایشان همان دو عدد سکه بهار آزادی می باشد و زوج موظف به پرداخت است؟ 2- آیا قاضی یا حاکم شرع مجاز به تفکیک یا تعدیل نفقه مذکور و توافق شده در سند ازدواج می باشد؟

جواب :

1) در مفروض سؤال زوج باید به شرط واقع در ضمن عقد نکاح عمل نماید.


2) خیر، هیچ کس مجاز به تفکیک یا تعلل و یا تغییر شرط مذکور نیست.

روابط زن و مرد
سوال :

1- آیا زنی که رحم خود را اجاره داده است با کودک در رحم خود، محرم است؟ اگر محرم است از نوع رضاعی است یا سببی؟


2- در صورتیکه بین صاحب اسپرم با زن صاحب رحم اجاره ای عقدی خوانده نشده باشد، شیری که بعد از زایمان به دست می آید از رابطه زناشویی نمی باشد. حال اگر به نوزادی که در رحم خودش بوده است شیر بدهد، آیا باعث محرمیت می شود یا خیر؟ اگر آن شیر را به نوزدادی غیر از نوزاد داخل رحم بدهد، چطور؟ آیا باعث محرمیت می شود یا خیر؟


3- در صورتیکه بین صاحب اسپرم با زن صاحب رحم اجاره عقدی خوانده شود چطور؟ اگر شیر حاصل بعد از زایمان را به نوزدای که در رحم داشته دهد یا به نوزادی دیگر که در رحم نبوده شیر دهد، چه حکمی از لحاظ محرمیت خواهد داشت؟

جواب :

1) بله محرم است و در حکم مادر رضاعی است.


2) حکم صورت اول از پاسخ قبل روشن شد و اما حکم صورت دوم عبارت از عدم محرمیت با نوزاد دیگر است.


3) محرمیت حاصل نمی شود.

روابط زن و مرد
سوال :

اینجانب از سال 84 به مدت 10 سال با خانمی در قید زوجیت منقطعه بوده ام و حاصل این ازدواج یک فرزند دختر 9 ساله می باشد. بعد از مضی مدت نکاح موقت، زوجه با اینجانب جهت تمدید به توافق نرسید؛ ولی بنده همواره به منظور ملاقات فرزندم، در زمان حیات ابوزوجه به منزل ایشان مراجعه می کردم. البته در زمان حیات ایشان آن خانم تحت حمایت مالی ابوزوجه قرار داشت و اقدام به اخذ بیمه درمان برای او کرده بودند و وی را تحت تکفل شرعی و قانونی خود قرار داده بودند ولی اکنون با فوت ابوزوجه همسر و فرزندانش و دخترم روزگار سختی را به سر می آورند. سؤال این است که آیا رفت و آمد به منزل ایشان با رعایت کلیه حدودات شرعی که صرفاً با نیت ملاقات دخترم و رسیدگی به امورات او انجام می گیرد از لحاظ شرعی اشکال دارد؟

جواب :

در صورت رعایت مسائل شرعی اشکال ندارد.

ازدواج
سوال :

همانگونه که مستحضرید در عقدنامه های ازدواج دائم از شروط ضمن عقد در بند دوازده ذکر گردیده است که: زوج همسر دیگری بدون رضایت زوجه اختیار کند یا به تشخیص دادگاه نسبت به همسران خود اجرای عدالت ننماید در این صورت زوجه می تواند تقاضای طلاق کند. با توجه به این بند از شروط عقد ازدواج دائم، آیا می توان آن را به صورت مطلق برای هر ازدواجی قرار داد؟

جواب :

اگر زن در متن عقد نکاح یا عقد لازم دیگری بر مرد شرط کرده باشد که در صورت عمل نکردن مرد به شروط، وکیل او در طلاق خود باشد؛ چنین شرطی صحیح است و زن می تواند تقاضای طلاق نماید و ظاهراً بند مذکور اعم از عقد دائم و موقت طولانی مدت و غیرکوتاه است.

امربه معروف و نهی از منکر
سوال :

همسرم خانم محجبه، متدین و با ایمان قوی است؛ اما چند وقت است که اصرار دارد چادر بر سر نکند و اظهار می دارد که حجاب مو را کاملاً حفظ می کنم، ولی چادر سر نمی کنم. می خواستم بدانم بر خورد من باید چگونه باشد؛ بی تفاوت باشم و یا اصرار بر سر کردن چادر کنم؟

جواب :

بهتر است که با محبت و ملایمت فوائد حجاب با چادر را برای او بیان نمائید، لکن بر این امر اصرار نکنید.

ازدواج
سوال :

پسری در دوران بچگی با پسر دیگری از سر نادانی عمل لواط را انجام داده است، فاعل آن موقع 13 سال و مفعول 16 سال داشته اند. فاعل به سن بلوغ نرسیده بوده اما علائم بلوغ مانند محتلم شدن و موی پشت زهار را داشته است پس فاعل بالغ بوده، ولی مفعول هم به سن بلوغ رسیده بوده و هم علائم را داشته، هیچ کدام نمیدانسته اند که این عمل باعث این مسئله می شود که ممکن است حرمت ابدی پیش بیاید. فاعل به یاد دارد که برای یک لحظه دخول صورت گرفته که این کار با عقب جلو کردن ناگهانی خود مفعول به صورت ناگهانی یک لحظه صورت گرفته است. حال فاعل می خواهد با خواهر مفعول ازدواج کند و هردو همدیگر را می خواهند و علاقه ی شدید دارند. زندگی هردو به خاطر این مسئله سیاه شده که مبادا ازدواجشان حرام واقع شود و بچه هایشان حرام زاده باشند. خواهشاً نظر خود را بگویید.

جواب :

بنابر احتیاط واجب لواطی که باعث حرمت ازدواج می شود، وارد کردن آلت داخل مقعد طرف است و اگر در تحقق آن شک شود، ازدواج با خواهر آن شخص جایز است.

روابط نامشروع
سوال :

زن شوهر داری به چند نفر از مردان اجنبی نامحرم شماره تلفن موبایل داده و گرفته  و از طریق مکالمات تلفنی و ارسال و دریافت پیامک و چت در فضای مجازی روابط احساسی و عاطفی (و نه کاری) داشته اند و همدیگر را طوری با کلمات عاشقانه مخاطب ساخته اند که فقط با همسر شرعی اینگونه سخن گفتن جایز است، همچنین چند بار نیز در رستوران و کافی شاپ و خودرو ملاقات داشته اند، سؤال این است که آیا روابط مذکور شرعاً نامشروع محسوب می شود یا در روابط نامشروع غیر از زنا حتما می بایست اموری همچون تقبیل و مضاجعه و سایر موارد مربوطه محقق و ثابت شده باشد؟

جواب :

روابط مذکور در سؤال نامشروع می باشد و آن زن مستحق تعزیر است.

ازدواج
سوال :

اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟

جواب :

عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.

ملاعنه
سوال :

در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.


1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟


2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟


3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟

جواب :

1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.


2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.


3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.

احکام زناشویی
سوال :

در صورتیکه در زندگی مشترک خوف ضرر جانی برای زوجه وجود داشته باشد و به همین علت نیز حکم عدم تمکین اصدار یافته باشد، حکم شرعی چنین وضعیت و رابطه زناشویی چیست؟

جواب :

زوجیت و رابطه زناشویی همچنان باقی است.