استفتائات برگزیده
اینجانبان متصدی و کارگزار و زمامدار و مجلس دار عزاداری در تکیه ای در یکی از شهرستان ها هستیم. حسب الوظیفه تصمیم بر این داشتیم که چندین شب عزاداری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را در تکیه بر پا کنیم، عده ای با آوردن این بهانه که اگر مراسم برگزار شود، موجب تبعات و گناه می شود مثلاً افراد فاسد چشم چرانی می کنند یا محتمل است که اشخاصی از این مراسمات سوء استفاده و گناه کنند، پیشنهاد به تعطیلی عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) داده اند. آیا اینکه ممکن است بر حسب برگزاری عزاداری در حسینیه احتمالاً عده ای فاسق در این مجلس هم حضور یابند و گناه خود را انجام دهند بر ما که متصدی و کارگردان عزاداری هستیم، حجیت دارد که عزاداری را منحل کنیم؟ حکم واجب بر ما چیست؟
این نوع احتمال دادن خود یک وسوسه شیطانی است. برپایی شعائر حسینی و مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) از اهم امور دینی است و بهتر است که از ورود این افراد به دسته عزاداری و هیئت منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات شایسته و رفتار محبت آمیز در پیش گیرید.
اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟
عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.
حکم شرعی کسی که نسبت محرمیت (ادعای زوجیت) و ادعای ارث را به صورت غیر واقعی به شخص دیگری بدهد، چیست؟
اثبات موضوع شرعی مانند زوجیت، نیازمند به بینه شرعی (شهادت دو نفر عادل) دارد.
در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.
1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟
2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟
3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟
1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.
2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.
3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.
همانگونه كه استحضار داريد در روزهای ماه محرم اغلب افراد نسبت به پخش نذری از قبيل شير، شربت و اطعام اقدام می نمايند. با عنايت به خشكسالی بوجود آمده، می خواستيم اين نذورات را در غالب جيره خشک غذايی و آب معدنی به آن منطقه ارسال نمائيم كه عده ای مردد هستند كه آيا از نظر شرعی صحيح می باشد يا خير، فلذا از آن مرجع عاليقدر تقاضا داشته تا حكم شرعی را بيان فرمايند.
چنانچه صیغه خاص نذر ـ که در رساله علمیه ذکر شده ـ خوانده باشد، واجب است در همان مصرف نذر که نامبرده شده، مصرف نمایند؛ لیکن اگر صیغه خاص نذر خوانده نشده باشد، جایز است در قالب جیره غذائی و آب معدنی و ... مصرف شود.
آیا انجام تغییرات ساختمانی در بنای مسجدی که واقف طبق وقف‌نامه و اسناد رسمی و محضری، تنها بنام مسجد وقف نموده ولاغیر؛ و اجاره دادن فضای آشپزخانه و زیرزمین و... آن مسجد، برای انجام امور اقتصادی و تجاری و درآمدزایی (کترینگ و تهیه و عرضه غذا و نوشیدنی)، جایز است؟
چنانچه واقف تصریح نموده باشد که نباید بناهای مذکور را برای انجام امور اقتصادی و تجاری و غیره اجاره داد؛ در این صورت جایز نیست وگرنه اشکالی ندارد.
آیا شرعاً و عقلاً بدون تشخیص و تعیین ارزش عوضین معامله، در فرضی که عوضین معامله آثار هنری و فاقد قیمت مشخص سوقیه هستند، امکان تشخیص حدوث غبن در معامله ممکن است؟
معیار تشخیص غبن آن است که غالب مردم از این تفاوت مقدار قیمت (قیمت بازار و شیء فروخته شده) مساحمه نمی کنند.
1ـ استفاده از دستگاه موسیقی سنتی که در سالیان گذشته تا به امروز به صورت ساز و دهل مخصوص مراسم تعزیه خوانی بوده و احیای این شعیره را به دنبال دارد، چه حکمی دارد؟ 2 ـ استفاده از لباس طرح قدیم مخصوص شبیه خوان های مرد در نقش زن در تعزیه که به صورت چادر های عربی قدیمی (قجری) و روبند های مخصوص(برقه) به منطقه استان هرمزگان بوده، چه حکمی دارد؟ 3 ـ آیا اجرای مجلسی در وصف عروسی حضرت قاسم که به صورت حزین برگزار می گردد، محل اشکال است یا تایید؟
1) چنانچه آن موسیقی مناسب مجالس اهل فسق و فجور نباشد و موجب هتک حرمت شعائر حسینی نشود، اشکال ندارد؛ اما اگر مناسب مجالس فسق و فجور باشد و یا مناسب مجالس عزاداری نباشد، اشکال دارد.
2) اشکال ندارد.
3) اگر این عمل مستند به یکی از کتب مقتل باشد و با رعایت حرمت شعائر باشد، اشکال ندارد.
اگر قاتل در قتل عمد قبل از قصاص و استیذان از حاکم برای قصاص فوت کند و در میان ورثه مقتول صغار باشد با توجه به حرمت هدر دمای مسلمین و عمومات دال بر احترام به دم، آیا می توان از ماترک قاتل دیه مطالبه کرد؟
بله، دیه از ماترک میت برداشته می شود.
باتوجه به اینکه هزینه کفن ودفن متوفی مقدم بر پرداخت دیون است، آیا هزینه نماز و روزه جزء هزینه های کفن ودفن است و آیا پرداخت هزینه نمازو روزه متوفی مقدم بر پرداخت دیون وی است؟
اگر میت وصیت به ثلث کرده باشد، هزینه های نماز و روزه از ثلث مال او برداشته می شود و الا بر پسر بزرگتر واجب است که نماز و روزه واجب پدر را قضا کند و در هر صورت، دیون میت از اصل ترکه کسر می گردد نه نماز و روزه های فوت شده.
شراکت
سوال :

1) ملاک تقسیم سود در مشارکت چیست؟


2) آیا یکی از شرکا می تواند بگوید فقط در سود شریک هستم و در ضرر سهیم نیستم؟ آیا این شرط در مشارکت ربا است؟

جواب :

1) ملاک تقسیم سود در مشارکت در صورتیکه توافق خاصی در این زمینه وجود نداشته باشد، سرمایه و سهم هرکدام از افراد است که براساس سهم خود، سود متناسب با آن را دریافت می کنند و البته برای عامل کار نیز می توان سهم بیشتری از سود قرار داد.


2) چنانچه هرکدام از شرکاء در ضمن عقد لازم دیگری شرط کنند که تنها در سود شریک باشند و نه در ضرر، این شرط صحیح و نافذ است.

شراکت
سوال :

با شخصی قرارداد شراکت نوشته ام و ماهیانه مبلغی سود می گیرم، اما اخیراً متوجه شده ام که بعضی از معاملات وی باطل و به تبع آن برخی درآمدهای شریکم از راه حرام بدست می آید. البته ایشان معاملات و درآمدهای حلال هم دارند ولی بنده نمی دانم سودی که به من می دهد از درآمدهای حلالش ایشان است یا حرام. آیا با این توصیف دریافت سود از ایشان جایز است و آیا می توانم شراکتم را با این شخص ادامه بدهم؟

جواب :

چنانچه سودی که از او دریافت می کنید، بخشی از آن به عنوان سهمیه شما از معاملات نامشروع بوده، جایز نیست؛ ولی اگر معاملاتی که او نسبت به سرمایه مشترک انجام داده، مشروع بوده ولی به هنگام پرداخت سهمیه شما از اموال مخلوط به حرام خود پرداخته، اشکال ندارد.

باطل یا صحیح بودن معامله
سوال :

در شراکت در ساخت، بین مالک و سازنده شرط شده است که تا اتمام ساخت، سازنده حق فروش نداشته باشد و نیز شرط شده است در صورتیکه سازنده تا تاریخ معین ساختمان را تکمیل نکند سازنده حق فسخ دارد. حال سازنده قبل از اتمام، واحد خود را پیش فروش می کند و ساختمان را نیمه کاره رها می کند. آیا شرط عدم حق پیش فروش از نظر شرعی درست است و معامله پیش فروش صحیح است یا باطل؟

جواب :

شرط عدم حق پیش فروش چنانچه در ضمن عقد لازم باشد صحیح و نافذ است و عمل به آن واجب است و شخص سازنده گرچه در این عمل معصیت کرده ولکن معامله او صحیح است ولیکن برای مالک حق فسخ اجاره ساخت ثابت می شود و سازنده تنها اجرت المثل را مستحق می باشد.

اعطای تسهیلات
سوال :

بر اساس قانون، برخی از شرکت های تجاری حق اعطای تسهیلات به غیر را ندارند. در صورتی که تسهیلاتی از این شرکت ها اخذ شود و از طرف مدیران شرکت، مطالبه سود از مردم گردد، آیا پرداخت این سود از مصادیق ربا محسوب می گردد؟ آیا اساساً با وجود منع قانونی، می توان قرارداد اعطای تسهیلات را منعقد نمود؟

جواب :

گرچه مخالفت با قوانین جایز نیست، اما اگر اعطای تسهیلات در قالب عقود شرعی صورت گرفته باشد، پرداخت سود جایز است و از مصادیق ربا محسوب نمی شود.

رجبی
سوال :

اگر من و همسرم بخواهیم در کلیه اموال آینده یکدیگر شریک شویم و این شراکت را ضمن عقد نکاح بیاوریم، آیا این شراکت غرری و باطل نیست؟

جواب :

اگر به صورت شرط فعل (در کلیه اموالی که بعداً بدست می آید، همدیگر را شریک کنند) و در ضمن عقد لازم نکاح باشد، اشکالی ندارد و مجهول بودن مقدار درآمد باعث غرری شدن و باطل بودن شراکت نمی شود.

عقد مشارکت
سوال :

مستدعی است نظر شریف خود را در باره قرارداد ذیل مرقوم فرمایید: شخصی با سازنده‌ای برای ساخت یک ساختمان ظرف مدت یک سال وارد عقد مشارکت می‌شود و هر یک از شرکا مبلغ صد میلیون تومان وجه نقد می‌آورند و سهم سود هر شریک از سود پنجاه درصد تعیین شده است. شرکا شروطی را به صورت ذیل در ضمن عقد خارج لازمی قرار داده‌اند: الف. شرط قرض، به این صورت که شریک سازنده پس از شش ماه بر اساس معادل تورم شش ماهه اعلامی بانک مرکزی مثلا(پنج درصد) به شریک، سود علی‌ الحسابی را قرض بدهد تا در انتهای یک سال و پایان پروژه و حسابرسی با هم تسویه نمایند. ب. شرط اختیار بیع در پایان مشارکت، به این بیان که شریک سازنده تعهد می کند که اگر سود مشارکت در پایان یک سال کمتر از تورم باشد، در آن زمان سهم‌الشرکه شریک خود را به قیمت اصل سرمایه به اضافه تورم بخرد. ج. اگر در پایان دوره مشارکت سود مشارکت مساوی تورم باشد، با سود پرداختی علی‌الحساب تهاتر می‌شود و اگر سود مشارکت بیشتر از تورم باشد، مازاد آن پرداخت می‌شود، 1. آیا شرط پرداخت قرض به اندازه تورم، در ضمن عقد خارج لازم و محاسبة سود در پایان دوره مشارکت و کسر مبلغ قرض داده شده و تسویه نهایی شرکا با هم، شرط صحیحی است؟ آیا مبلغ علی‌الحساب پرداختی شبهه ربا ندارد؟ 2. آیا تعهد خرید سهم شریک در فرض مذکور به قیمت صد میلیون تومان به اضافه نرخ تورم، شرط صحیحی است؟ 3. آیا غرر محسوب می‌شود؟

جواب :

1) جایز است.


2) مانعی ندارد.


3) غرر نیست و اشکال ندارد.

واگذاری سهم الشرکه
سوال :

در رابطه با منافع مشترک مشاع (سرقفلی مغازه مشاعی) در صورتیکه یکی از شرکاء (شریک مقدم) حاضر به واگذاری سهم الشرکه خود نباشد، آیا می توان ایشان را ملزم به واگذاری سهم الشرکه خود نمود؟ در صورتیکه شریک دیگر (شریک متأخر) در هنگام خرید سهم الشرکه فعلی خود از دیگری، مسبوق به عدم رضایت واگذاری سهم شریک مقدم بوده باشد.

جواب :

شریکی که راضی به واگذاری سهم الشرکه خود نمی باشد یا باید سهم الشرکه دیگران را خریداری نماید و یا اینکه اگر شرط واگذاری به نحو خاص از اول از سوی چنین شریکی نشده باشد، شرکای دیگر می توانند آن را واگذار نمایند و سهم او را بپردازند.

عقد مشاركت
سوال :

در صورت توافق چند نفر برای مشاركت در راه اندازي يك شغل مجاز و قانوني، بدون اينكه سرمايه مشترك اعم از نقدي يا جنسي يا مال منقول يا غير منقول يا خدمات يا نيروی انسانی از سوی طرفين مشاركت به اشتراك قرار گيرد، آيا منجر به وقوع مشاركت و تحق عقد مشاركت می گردد يا خير؟

جواب :

عقد مشارکت که یکی از عقود اسلامی است، در صورتی محقق می گردد که مورد شرکت، مال یا منفعت باشد و در غیر این صورت مشارکت نمی باشد، بلکه یک توافق ابتدائی است.

شرکت ابدان
سوال : اگر در اثر کار مشترک چند نفر مثل مشارکت پزشکان در یک عمل جراحی یا مشارکت چند خیاط در دوخت لباس یا مشارکت چند مؤلف در تولید یک کتاب، خدمتی ارائه یا چیزی تولید گردد که اولا: نتیجه مشارکت جمعی است که محصول یا تولید مشترک، متعلق به فرد خاصی از مجموعه نیست و ثانیا همه اعضا در سود و زیان شریک می باشند، حکم چنین مشارکتی چیست؟ آیا از مصادیق شرکت اعمال(ابدان) که در فقه امامیه، باطل اعلام شده است، می باشد؟
جواب : اگر یک عمل را مشترکا به چند نفر مورد اجاره قرار دهد، از مصادیق شرکت ابدان محسوب نمی شود و هر یک به نسبت سهم مشارکت خود در آن عمل از اجاره مستحق می باشند و می توانند بر آن با یکدیگر مصالحه نمایند.
تصرفات در منزل مشترک
سوال : اینجانب چند سال پیش با برادرم خانه مسکونی را به صورت مشاعی خریداری نمودیم و من در این منزل سکونت داشته ام تا اینکه برادرم فوت نمود و فرزندان برادرم درخواست فروش منزل را نموده اند . از حاکم شرع تقاضا دارم اجازه فرمایند تا مدتی که خانه به فروش برسد من در منزل سکونت داشته باشم.
جواب : تصرفات شما در منزل مشترک به نحو مشاع تا فروش آن بدون رضایت بقیه شرکا ، جایز نیست و باید رضایت آنها را هر چند با پرداخت اجاره بهای سهم آنها تحصیل کنید.
شركت
سوال : در قراردادی که فی ما بین کارفرما و پیمانکار بسته شده است، در حین انجام و یا پس از اتمام کار مشخص شود که عملیات اجرایی دارای صعوبت بوده است و قبل از تنظیم قرارداد این موضوع قابلیت تشخیص نداشته است. ضمن اینکه شرکت مشاور که چشم و گوش کارفرما می باشد و نظارت بر حسن انجام عملیات اجرایی بر عهده وی می باشد کتباً تأیید نماید که عملیات مذکور مثلاً دارای 50% یا 30% صعوبت بیشتر بوده است.
1. آیا شرعاً و قانوناً مبلغ مذکور بر ذمه کارفرما می باشد یا خیر؟
2. با توجه به اینکه در ازای مبلغ اضافی بابت صعوبت نیز، کار انجام شده است به مبلغ مذکور خمس تعلق می گیرد یا خیر؟
جواب : 1) پیمانکار هم می تواند قرارداد را فسخ کند و هم حق اخذ مبلغ مذکور را دارد.
2) بله، خمس تعلق می گیرد.
شرط ضمن معامله
سوال : در یکی از مواد قرارداد مشارکت مدنی بانک ها چنین شرط شده است که: شریک(مشتری) متعهد گردید تسهیلات دریافتی را در موضوع مشارکت به نحوی به کار گیرد که در پایان دوره مشارکت سود مورد انتظار بانک محقق شود و اگر این سود محقق نشد هرچند مشتری به عنوان یکی از شرکا در این عدم تحقق سود مقصر نباشد، مشتری ضمن عقد خارج لازم ملتزم می‌شود سود مورد انتظار بانک را از جیب خود تبرعاً به بانک صلح نماید. آیا چنین شرطی در قرارداد مشارکت و در ضمن عقد خارج لازم صحیح بوده و وفای به آن لازم است؟
جواب : شرط مزبور صحیح و وفای به آن لازم است.
مناقصات شرکت ها
سوال : مسؤولين واگذارى مناقصات و پيشنهادى آن از عرف مشخصى پيروى مى كنند و آن عرف چنين است كه مادامى كه از شركت ها پولى در مقابل واگذارى پيشنهادها و مناقصات دريافت نكنند از آنان دعوت به عمل نمى آورند و اين شيوه تبديل به عرفى شده كه در همه اداره هاى دولتى و شركت هاى ديگرى كه به تجهيز مواد يا اجراى امور فنى نيازمندند اجرا مى شود و شركتى كه بر اساس اين عرف عمل نكند حتى از دعوت به مناقصه معينى محروم مى شود. لطفاً نظر خود را در این خصوص بيان فرماييد.
جواب : اگر مسؤول واگذارى مناقصه موظف به دعوت همه مردم است تا رايگان در مناقصات شركت كنند براى او گرفتن هر مبلغى در ازاى آن جايز نيست.
فروش زمین
سوال : سه نفر بر سر خريد قطعه زمينى توافق كرده و قرار گذاشتند كه به نفر اول نيمى از سود و به دو نفر ديگر يک چهارم تعلق گيرد، بعد از مدتى نفر دوم با نفر اول توافق كردند كه به هر كدام يک سوم سود تعلق گيرد بعد از اين توافق و فروش زمين، نفر اول یک سوم و نفر دوم بقيه سود را برداشت و به نفر سوم فقط یک چهارم سود داده شد. يعنى نفر دوم، به اول و سوم نيرنگ زده و باقى مانده سود را بدون اطلاع نفر اول برداشته است. حكم چيست؟ آيا اين سه نفر بايد به توافق اوليه يعنى نصف سود براى نفر اول و یک چهارم براى نفر دوم و سوم رجوع كنند يا به توافق دوم كه به هر كدام یک سوم سود تعلّق مى گرفت، يا حكم غير از اين است؟
جواب : اگر خريد زمين با مجموع اموال سه نفر و بدون عقد شراكت بوده و مقدار زمين در قبال مالى كه هر يک از آ نها پرداخته اند تعيين نشده، اين سه نفر به نسبت مالى كه براى بهاى زمين پرداخته اند شريكند، پس كسى كه نيمى از بهاى زمين را پرداخته مالک نصف زمين است و بقيه نيز به همين صورت. پس اگر زمين بدون تعيين فروخته شده باشد
براى مالک نصف از زمين، نصف سود است و براى بقيه نيز به همان نسبت است و اگر عقد شراكت بوده است سود بر حسب آخرين توافق در شراكت تقسيم مى شود.
مشارکت
سوال : آيا عقد شركت با شرايط زير صحيح مى باشد؟ سرمايه برابر از سوى شركا و تعداد ساعات كارى متفاوت اما داراى يك بازدهى و مولديت بطورى كه مثلاً يک كارگر با ده ساعت كار روزانه و يك متخصص با دو ساعت كار روزانه اما به همان ميزان كارايى، با سرمايه برابر باهم شريک شده اند و سود و زيان بين هر دو به طور برابر تقسيم گردد. در شرايط مسأله آيا با وجود تفاوت در ميزان كار، شركاء مى توانند سود و زيان را برابر تقسيم كنند؟ لطفاً مبناى فقهى مساله را توضيح دهيد كه آيا مى توان براى كار عامل نسبتى از سود و زيان را در نظر گرفت؟
جواب : چنين شركتى صحيح است و براي عامل كار هم می توان نسبت زيادتری قرار داده شود.
شراکت
سوال : شخصى در سال 1381 از كار بى كار مى شود وپس از اصرار و تلاش فراوان در مغازه يكى از فاميلهايش به عنوان كارگر مشغول به كار مى شود با اين قيد كه صاحب كار حقوق و دستمزدى براى وي تعيين نمى كند ولى كليد گاوصندوق را در اختيار وى مى گذارد تا موقع نياز برداشت نمايد. پس از گذشت حدوداً يك سال كارگر به صاحب كار خود اطلاع مى دهد كه مبلغ 2 ميليون تومان بصورت خرد خرد در حساب صاحب كار واريز نموده است بدون اينكه بگويد مبلغ واريز شده تحت چه عنوانى به حساب صاحب كار واريز نموده است و ايضاً بدون اينكه از قبل صحبتي مبنى بر شراكت چه از سوى كارگر و چه از سوى صاحب كار صورت گرفته باشد. حال سؤال اين است كه:
1) آيا ادعاى شراكت از سوى كارگر صحيح است؟
2) پول واريز شده كارگر تحت چه عنوانى قابل مطالبه است؟
جواب : 1) مجرّد واريز كردن پولى در حساب ديگرى بدون توافق بر مشاركت دليل بر شركت نيست.
2) پول واريز شده اگر به قصد مجانيت نباشد به عنوان ديون قابل مطالبه است.
شركت
سوال : قنات مشتركى خشك شد، يكى از شركا به هزينه خودش آن را به آب آورد وآب را فروخت. اين آب ملك كيست؟ آيا ملک تمام شركاء است يا فقط ملک شخص حيازت كننده است؟
جواب : اگر قنات موات نشده باشد و شركا از سهم خود در قنات اعراض (صرف نظر) نكرده باشند، آب ملك همه شركاست و كار آن شريك چنانچه به دستور ساير شركاء بوده، اجرت المثل آن بالنسبه بر همه شركاء خواهد بود.
شرکت
سوال : آيا عقد شرکت با شرايط زير صحيح می باشد؟
سرمايه برابر از سوی شرکا و تعداد ساعات کاری متفاوت اما دارای يک بازدهی و مولديت بطوری که مثلا يک کارگر با ده ساعت کار روزانه و يک متخصص با دو ساعت کار روزانه اما به همان ميزان کارايی، با سرمايه برابر باهم شريک شده و سود و زيان بين هر دو به طور برابر تقسيم گردد.
در شرايط مساله آيا با وجود تفاوت در ميزان کار، شرکاء مي توانند سود و زيان را برابر تقسيم کنند؟ لطفا مبنای فقهی مساله را توضيح دهيد که آيا می توان برای کار عامل نسبتی از سود و زيان را در نظر گرفت؟
جواب : بله، چنين شرکتی صحيح است.