استفتائات برگزیده
اینجانبان متصدی و کارگزار و زمامدار و مجلس دار عزاداری در تکیه ای در یکی از شهرستان ها هستیم. حسب الوظیفه تصمیم بر این داشتیم که چندین شب عزاداری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را در تکیه بر پا کنیم، عده ای با آوردن این بهانه که اگر مراسم برگزار شود، موجب تبعات و گناه می شود مثلاً افراد فاسد چشم چرانی می کنند یا محتمل است که اشخاصی از این مراسمات سوء استفاده و گناه کنند، پیشنهاد به تعطیلی عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) داده اند. آیا اینکه ممکن است بر حسب برگزاری عزاداری در حسینیه احتمالاً عده ای فاسق در این مجلس هم حضور یابند و گناه خود را انجام دهند بر ما که متصدی و کارگردان عزاداری هستیم، حجیت دارد که عزاداری را منحل کنیم؟ حکم واجب بر ما چیست؟
این نوع احتمال دادن خود یک وسوسه شیطانی است. برپایی شعائر حسینی و مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) از اهم امور دینی است و بهتر است که از ورود این افراد به دسته عزاداری و هیئت منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات شایسته و رفتار محبت آمیز در پیش گیرید.
اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟
عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.
حکم شرعی کسی که نسبت محرمیت (ادعای زوجیت) و ادعای ارث را به صورت غیر واقعی به شخص دیگری بدهد، چیست؟
اثبات موضوع شرعی مانند زوجیت، نیازمند به بینه شرعی (شهادت دو نفر عادل) دارد.
در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.
1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟
2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟
3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟
1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.
2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.
3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.
همانگونه كه استحضار داريد در روزهای ماه محرم اغلب افراد نسبت به پخش نذری از قبيل شير، شربت و اطعام اقدام می نمايند. با عنايت به خشكسالی بوجود آمده، می خواستيم اين نذورات را در غالب جيره خشک غذايی و آب معدنی به آن منطقه ارسال نمائيم كه عده ای مردد هستند كه آيا از نظر شرعی صحيح می باشد يا خير، فلذا از آن مرجع عاليقدر تقاضا داشته تا حكم شرعی را بيان فرمايند.
چنانچه صیغه خاص نذر ـ که در رساله علمیه ذکر شده ـ خوانده باشد، واجب است در همان مصرف نذر که نامبرده شده، مصرف نمایند؛ لیکن اگر صیغه خاص نذر خوانده نشده باشد، جایز است در قالب جیره غذائی و آب معدنی و ... مصرف شود.
آیا انجام تغییرات ساختمانی در بنای مسجدی که واقف طبق وقف‌نامه و اسناد رسمی و محضری، تنها بنام مسجد وقف نموده ولاغیر؛ و اجاره دادن فضای آشپزخانه و زیرزمین و... آن مسجد، برای انجام امور اقتصادی و تجاری و درآمدزایی (کترینگ و تهیه و عرضه غذا و نوشیدنی)، جایز است؟
چنانچه واقف تصریح نموده باشد که نباید بناهای مذکور را برای انجام امور اقتصادی و تجاری و غیره اجاره داد؛ در این صورت جایز نیست وگرنه اشکالی ندارد.
آیا شرعاً و عقلاً بدون تشخیص و تعیین ارزش عوضین معامله، در فرضی که عوضین معامله آثار هنری و فاقد قیمت مشخص سوقیه هستند، امکان تشخیص حدوث غبن در معامله ممکن است؟
معیار تشخیص غبن آن است که غالب مردم از این تفاوت مقدار قیمت (قیمت بازار و شیء فروخته شده) مساحمه نمی کنند.
1ـ استفاده از دستگاه موسیقی سنتی که در سالیان گذشته تا به امروز به صورت ساز و دهل مخصوص مراسم تعزیه خوانی بوده و احیای این شعیره را به دنبال دارد، چه حکمی دارد؟ 2 ـ استفاده از لباس طرح قدیم مخصوص شبیه خوان های مرد در نقش زن در تعزیه که به صورت چادر های عربی قدیمی (قجری) و روبند های مخصوص(برقه) به منطقه استان هرمزگان بوده، چه حکمی دارد؟ 3 ـ آیا اجرای مجلسی در وصف عروسی حضرت قاسم که به صورت حزین برگزار می گردد، محل اشکال است یا تایید؟
1) چنانچه آن موسیقی مناسب مجالس اهل فسق و فجور نباشد و موجب هتک حرمت شعائر حسینی نشود، اشکال ندارد؛ اما اگر مناسب مجالس فسق و فجور باشد و یا مناسب مجالس عزاداری نباشد، اشکال دارد.
2) اشکال ندارد.
3) اگر این عمل مستند به یکی از کتب مقتل باشد و با رعایت حرمت شعائر باشد، اشکال ندارد.
اگر قاتل در قتل عمد قبل از قصاص و استیذان از حاکم برای قصاص فوت کند و در میان ورثه مقتول صغار باشد با توجه به حرمت هدر دمای مسلمین و عمومات دال بر احترام به دم، آیا می توان از ماترک قاتل دیه مطالبه کرد؟
بله، دیه از ماترک میت برداشته می شود.
باتوجه به اینکه هزینه کفن ودفن متوفی مقدم بر پرداخت دیون است، آیا هزینه نماز و روزه جزء هزینه های کفن ودفن است و آیا پرداخت هزینه نمازو روزه متوفی مقدم بر پرداخت دیون وی است؟
اگر میت وصیت به ثلث کرده باشد، هزینه های نماز و روزه از ثلث مال او برداشته می شود و الا بر پسر بزرگتر واجب است که نماز و روزه واجب پدر را قضا کند و در هر صورت، دیون میت از اصل ترکه کسر می گردد نه نماز و روزه های فوت شده.
موقوفات
سوال :

آیا جایز است بنده در شهری، ملکی را با هدف درمان، اسکان یا افزایش سطح دانش و رفاه همشهریانم وقف نمایم و در سند وقف هم این موارد ذکر گردیده باشد ولی درآمد حاصل از موقوفه بنده در شهر ثالثی مصرف گردد؟

جواب :

واجب است درآمد موقوفه بر طبق صیغه وقف و نیت واقف مصرف گردد، لذا اگر نیت واقف صرف درآمد آن در همان شهر باشد، جایز نیست در شهر دیگر مصرف شود.

وقف
سوال :

1ـ آیا وقف اموال متحرک مانند کانکس برای مسجد شدن یا حسینیه صحیح است؟


2ـ اگر کانکس را برای زلزله زدگان شهر معین وقف نموده و آنان پس از مدتی خانه ساختند وظیفه چیست؟ آیا باید کانکس را به شهر زلزله زده دیگری فرستاد؟


3ـ اگر متولی موقوفه موقوفه خود را به خویش بفروشد و مدعی تحقق مسوغات فروش وقف باشد این معامله از نظر تکلیفی و وضعی چه حکمی دارد؟


4ـ آیا وقف یک دهم از درآمد سالانه برای صرف در مطلق خیرات با فرض حصول تدریجی و معلوم نبودن مقدار یک دهم درآمد، صحیح است؟


5ـ آیا وقف خدمت به این که مثلاً روزهای جمعه به خدمت مردم بپردازد، صحیح است؟

جواب :

1) بله، صحیح است.


2) چنانچه قرینه ای بر توسعه در نیت واقف نسبت به شهرهای دیگر وجود داشته باشد، باید به شهر زلزله زده دیگری فرستاده شود.


3) در فرض تحقق مسوغات بیع عین موقوفه، معامله صحیح و نافذ است.


4و5) خیر، صحیح نیست.

صیغه مسجد
سوال :

در زمان ساخت مسجد محله که یک طبقه بیشتر نداشت، صیغه مسجد خوانده شد، بعداً طبقه دیگری به آن اضافه شد، آیا باید برای طبقه دوم هم صیغه خوانده شود یا نیاز نیست؟

جواب :

در وقف مسجد لازم نیست حتماً صیغه خوانده شود، بلکه اگر به عنوان مسجد در آن طبقه نماز خوانده شود، کفایت می کند.

موقوفه
سوال :

آیا ناظر استصوابی موقوفه می تواند در امور نظارت موقوفه وکیل اختیار کند؟ آیا انجام هر عملی که در رابطه با موقوفه و طبق قانون، ناظر مسئول می باشد، وکیل او می تواند انجام دهد؟

جواب :

اگر این امر با موافقت واقف یا متولی و در صورت فقدان آن ها با موافقت حاکم شرع صورت گرفته باشد، اشکال ندارد.

وقف
سوال :

به استحضار می رسانیم یکی از حسینیه ها دارای غرفه های متعددی است که اموات بسیاری از سادات و ... در آن جا دفن شده و می شوند. اخیرا در مجاورت این حسینیه مسجدی که دارای چندین درب می باشد، ساخته شده است. با نصب یکی از این درب ها، دیوار غرفه ها خراب می شود که برخی از صاحبان و وراث مدفونین، عدم رضایت خود را مبنی بر این اقدام بارها اعلام نموده اند. مستدعی است بفرمایید: آیا در صورت راضی نبودن بعضی از مالکین، تخریب این دیوار که قبور سادات و ... را به معبری عمومی تبدیل می کند، جایز است یا خیر؟

جواب :

در صورتیکه غرفه های مزبور مالک شخصی داشته باشد یا وقف خاص یا عام باشد، عمل مذکور در سؤال اشکال دارد.

وقف بر نفس
سوال :

1ـ اگر واقف منافع کل موقوفه را مادام العمر برای خود قرار دهد، آیا این عمل جایز است؟ 2ـ آیا این وقف از مصادیق وقف بر نفس محسوب می شود یا خیر؟  

جواب :

گرچه وقف بر نفس باطل است ولیکن چنانچه واقف در عقد وقف شرط کند که منافع موقوفه تا مدتی یا مادام العمر بر ملکیت وی باقی باشد، در این صورت وقف صحیح است و شرط نیز نافذ است.

وقف
سوال :

ملک وقفی در روستا وجود دارد که شامل درختانی می باشد که همه آن ها خشک شده اند، لکن این ملک سهمیه آبی دارد، آیا می شود برای مسجد از این آب استفاده کرد؟

جواب :

ملک مزبور، از حال وقفیت خارج نمی شود و باید اصل یا منافع آن در همان جهت وقف صرف گردد و چنانچه وقف در امور خیر باشد، می توان با اجازه واقف و یا متولی و در صورت فقدان آن ها با اذن حاکم شرع، از آب و دیگر توابع آن برای مسجد استفاده نمود.

تولیت وقف
سوال :

یکی از روحانیون در روستایی به خاطر رفع اختلافات بین مردم و با توجه به استفتائات از مراجع وقت، زمینی را جهت ساخت مسجد به صورت شفاهی وقف می کند و مردم به همت خودشان بنای مسجد را ساخته اند و در ادامه همان مسجد، شخصی زمینی را به عنوان حسینیه به صورت شفاهی وقف کرده و مردم حسینیه را ساخته اند و سی سال به طور هیئت امنایی اداره می گردید، اکنون استدعا دارم به سؤالات ذیل پاسخ بفرمایید:


1ـ آیا واقفان زمین مسجد و حسینیه، می توانند ادعای تولیت داشته باشند؟


2ـ آیا کسانی که در ساخت بنا مشارکت داشته اند، می توانند در صورت ادعای تولیت واقفان زمین ادعا کنند که ما نسبت به خرج کرد یا کارکرد بنای مسجد و حسینیه راضی نیستیم؟

جواب :

1و2) صرف وقف زمین برای مسجد و یا حسینیه، موجب حق تولیت نیست.

حق تولیت و دخالت برای حاکم
سوال :

1- در صورتیکه وقف خاص دارای متولی باشد ولی مصلحت وقف، اقتضای دخالت حاکم (در حال حاضر سازمان اوقاف) را داشته باشد و یا مصلحت بطون لاحق در دخالت نمودن حاکم باشد، آیا حاکم حق تولیت و دخالت دارد؟


2- چنانچه موقوفه خاص دارای متولی باشد و بین موقوف علیهم اختلاف نظر باشد و رفع آن متوقف بر تولیت و دخالت حاکم باشد، آیا حاکم حق تولیت خواهد داشت؟

جواب :

1) در صورتیکه عدم دخالت حاکم موجب خرابی عین موقوفه شود یا وقف در جهت خلاف نظر واقف قرار گیرد، حاکم حق اجبار متولی را دارد و در صورت امتناع متولی حق تغییر او را دارد؛ همچنین واقف در صورت حیات می تواند متولی را عوض کند.


2) بله در مفروض سؤال، حاکم حق تعیین متولی دیگری را دارد.

مهر مساجد
سوال :

1- آیا قرار دادن مهر در مسجد وقف بر آن محسوب می شود؟


2- اگر مهر داخل مساجد، موقوفه مسجد محسوب شود، حکم قرار دادن چندین مهر برای نماز یک نفر، در صورت الف: محدود بودن تعداد مهرها و ب: در صورت تعدد آن مهرها چیست؟

جواب :

1) قرار دادن مهر در مسجد در صورت نیت وقف از سوی شخص، وقف بر مسجد محسوب می شود.


2) در هر دو صورت قرار دادن چندین مهر برای نماز یک نفر خالی از اشکال نیست.

وقف بر مسجد
سوال :

چنانچه شخصی وسیله ای را وقف بر مسجد معینی کند، آیا به اعتبار این که وقف بر مسجد معینی است، وقف خاص محسوب می شود یا به اعتبار اینکه مساجد به طور کلی از مصادیق وقف عام می باشند، وقف مزبور نیز وقف عام به حساب می آید؟

جواب :

وقف مذکور در سؤال، حکم وقف مسجد یا بر مسجد که وقف عام است را دارد.

وقف و بانکداری
سوال :

با عنایت به جایگاه والای سنت الهی و اسلامی وقف و نظر به برکات، خدمات و نقش ارزشمند این سنت حسنه در رفع حوائج ضروری اقشار آسیب پذیر، اشخاص متقاضی با انگیزه برخورداری معنوی از مواهب و آثار دینی، وجوهی را به عنوان "سپرده وقف" و در قبال دریافت " گواهی اوراق وقف"، نزد بانک تودیع خواهند نمود و بانک از محل وجوه مذکور نسبت به اعطای تسهیلات قرض الحسنه (در قالب تسهیلات ازدواج جوانان، رفع نیازهای ضروری، بسط و توسعه کسب و کارهای خرد و اشتغال، ودیعه مسکن، هزینه درمان و... ) به واجدین شرایط و یا افراد معرفی شده از سوی خیر متقاضی در طرح مذکور اقدام خواهد نمود. ضمناً بانک از جهت حفظ ارزش پول، پس از کسر هزینه های مترتبه، مابقی درآمد حاصله از فعالیت مذکور را به حساب اوراق وقف واریز نماید تا از این رهگذر علاوه بر افزایش منابع، تعداد بیشتری از افراد جامعه هدف از خدمات این طرح منتفع گردند. علی هذا و با عنایت به مراتب و با توجه به سابقه روشن این بانک در پیاده سازی و اجرای بانکداری ناب اسلامی و ایفای مسئولیت های اجتماعی و قانونی خود، خواهشمند است نظر فقهی معظم له را در خصوص امکان اجرای "طرح اوراق وقف" با شرایط گفته شده امر به ابلاغ فرمائید.

جواب :

وقف پول یا اوراق وقف در صورتی جايز است كه تبديل به دين يا معاوضه در ذمه نشود گرچه با پول ها و يا كالا های ديگر مبادله شود؛ و چنانچه اصل ماليت خارجی آن حفظ شده و در حین وقف تبدیل آن با حفظ مالیت خارجی شرط شود و سود آن صرف وقف گردد، تجارت با آن جایز است.

اجاره موقوفه
سوال :

همانطور که مستحضر هستید اجاره اماکن تجاری طبق قانون روابط مؤجر و مستأجر مصوب سال 1356 (که در زمان طاغوت تدوین و به تصویب رسیده) باعث ایجاد حقوقی برای مستأجر شده و تخلیه ملک را با مشکلاتی مواجه می کند. این امر باعث شده مستأجرین رقبات مسجد نیز ادعای حق کسب و پیشه نمایند که به لحاظ شرعی جای تردید می باشد. لهذا با توجه به ماهیت شرعی موقوفات آیا ایجاد چنین حقی که کاملاً در تعارض با نیت واقف و حقوق موقوف علیهم بوده و از طرفی هیچگونه مابه ازاء برای ایجاد حق مذکور پرداخت نشده و متولی شرعی نیز راضی به آن نمی باشد و بطور کلی با مصلحت وقف مغایرت دارد، در موقوفات شرعی است یا خیر و آیا دریافت وجوهی با عنوان (حق کسب و پیشه و تجارت) در موقوفات از سوی مستأجر مشروع می باشد؟

جواب :

در مفروض سؤال، مستأجرین رقبات مسجد هیچگونه حقی ندارند و واجب است رقبات را فوراً تخلیه نمایند.

وقف
سوال :

در سال 1349 هجری شمسی اهل خیری زمینی را به متراژ تقریبی 600 مترمربع در اختیار یکی از معتمدین شهر قرار داده تا هر طور که صلاح می داند به مصرف خیر رساند. معتمد مزبور زمین را در ازای یک شاخه نبات با نماینده اداره اوقاف صلح نموده تا اداره مزبور این مکان را تبدیل به محل آموزشی مثل مدرسه نماید. اما با گذشت زمان اداره اوقاف هنوز اقدام به این کار نکرده و محل آموزشی را نساخته است. فرد معتمد که نسبت به زمین صاحب اختیار بوده قسمتی از زمین را به خانه عالم مسجد تبدیل نموده و قسمت دیگر آن رها شده است. سؤال:


1- با توجه به اینکه قسمتی از زمین مزبور اختصاص به خانه عالم برای مسجد داده شده است و فرد نیکوکار و ورثه او به این امر راضی بوده اند. آیا این قسمت از زمین موقوفه برای خانه عالم مسجد به حساب می آید یا خیر؟ اگر وقف بر مسجد نیست وضعیت حقوقی آن چیست؟


2- این زمین در فاصله دوری از مسجد واقع شده و خانه عالم هم رو به خرابی است و به علت بزرگی و قدیمی بودن، سرد و گرم کردن آن مشکل است. آیا با توجه به شرایط موصوف، متولیان مسجد مجازند خانه عالم را بفروشند و با پول آن در کنار مسجد خانه دیگری برای عالم مسجد تهیه نمایند؟


3- با توجه به بزرگی زمین و بلا استفاده بودن بخش زیادی از آن آیا متولیان امر مجازند با تفکیک آن، دو سند بگیرند. یکی برای خانه عالم که به روزسازی شود و سند دوم برای احداث واحدهای تجاری یا خانه های مسکونی برای اجاره دادن به افراد تا درآمد حاصله به مصرف نیازهای مسجد برسد و از این طریق هزینه های آن مسجد تأمین گردد؟

جواب :

1) اگر آن زمین قبلاً برای مدرسه وقف نشده است، اکنون می توان آن زمین را وقف خانه عالم مسجد نمود. همچنین می توان بدون وقف آن زمین را تبدیل به خانه عالم نمود.


2) اگر زمین و خانه عالم وقف مسجد و یا ملک مسجد شده است، متولیان مسجد می توانند آن را بفروشند و با پول آن در کنار مسجد خانه دیگری برای عالم مسجد تهیه نمایند، به شرط آنکه به حسب تشخیص آنان دیگر امکان استفاده از آن در مصرف مورد نظر واقف وجود نداشته باشد. اما اگر زمین و خانه مزبور وقف مسجد و یا ملک مسجد نشده است، متولیان مسجد هیچگونه اختیاری درباره آن ندارند.


3) از پاسخ سؤال قبل روشن شد.

وقف
سوال :

متولی به عنوان مدیر امور موقوفه از سوی واقف یا حاکم منصوب شده و باید با حفظ امانت و رعایت مصلحت موقوفه، موقوف علیه و بطون لاحقه اقدام نماید. حال در صورتیکه متولی در اجاره موقوفه شرط زیانباری درج نماید:


1- وضعیت شرط و عقد اجاره چگونه خواهد بود؟


2- آیا متولی ضامن خسارت های وارده از این طریق می باشد یا خیر؟

جواب :

از خصوصیات شخصیه مورد سؤال اطلاعی نداریم، ولی بطور کلی چنانچه متولی برخلاف مصلحت وقف شرطی در ضمن اجاره موقوفه کند جایز نیست و موجب ضمان است.

وقف
سوال :

1-  آیا زمین های ملی را می توان پس از احیاء وقف نمود؟


2-  آیا زمین های عمومی را می توان پس از احیای آن وقف نمود؟


3- در صورتی که زمین مواتی وقف شده و در حال حاضر جزء اراضی ملی قرار گرفته باشد، اما ندانیم که واقف پس از احیاء آن را وقف نموده یا پیش از احیاء، حکم وقفیت چیست؟

جواب :

1و2) تملک اراضی ملی مانند جنگل و مراتع و نیز اراضی موات باید طبق مقررات انجام بگیرد و در صورت حصول تملک، می توان وقف نمود.


3) در صورت شک، اصالة الصحة جاری است و احکام وقف بر آن جاری می شود.

وقف
سوال :

1- آیا متولی موقوفه موظف است گزارش و بیلان کار خود را به موقوف علیهم ارائه نماید و در صورتی که ارائه نکند، حکم آن چیست؟


2- در فرضی که احتمال سوءاستفاده متولی از موقوفه وجود داشته باشد، آیا موقوف علیهم برای جلوگیری از این امر می توانند از او گزارش کار بخواهند یا چنین حقی ندارند؟


 

جواب :

1) خیر، لازم نیست.


2) بله، می توانند.

استعفای متولی
سوال :

1- آیا بر متولی وقف و ناظر جایز است پس از پذیرش تولیت و نظارت، استعفاء دهند؟ در صورتیکه بر متولی و ناظر استعفاء دادن جایز نباشد، آیا استعفاء آنان لغو و بدون اثر است؟ آیا می توان آنان را بر انجام عمل تولیت و نظارت اجبار نمود؟


2- در صورتیکه اجبار متولی و ناظر وقف بر عملشان ممکن نشد، آیا حاکم شرع به جای آنان متولی و ناظر منصوب خواهد کرد؟

جواب :

1) در صورتیکه واقف متولی را در وصیت خود نصب کرده باشد و متولی در زمان حیات واقف (موصی)، تولیت را رد نکرده باشد، نمی تواند اکنون استعفاء دهد.


2) واقف در صورت حیات و یا حاکم شرع، می توانند به جای آنان متولی و ناظر منصوب کنند؛ در صورتیکه در وصیت خلاف آن وجود نداشته باشد.

وقف
سوال :

اینجانب از سال 1346 و زمانی که نه سال بیشتر نداشتم مالک زمینی بوده ام. در سال 1356 و در سن بیست سالگی با همفکری پدرم مبادرت به احداث مسجدی شامل شبستان و حیاط وسیعی در قسمت جنوبی این زمین نمودم که در سال 1358 ساخت آن پایان یافت. همزمان با ساخت مسجد، مبادرت به ساخت دو مغازه و یک آپارتمان در قسمت شمالی این زمین و در مجاورت حیاط مسجد به منظور استفاده خود و خانواده ام نمودم. تا سال 1377 شخصاً امور مسجد را به عهده داشتم و کلیه هزینه های مسجد را خود تأمین می کردم و از این زمان به بعد توسط هیئت امنای منتخب سازمان امور مساجد اداره می شود. سؤال: با توجه به قصد اینجانب که صرفاً ساخت مسجد به منظور استفاده مردم و برپایی مراسم مذهبی بوده و هنوز هم سندی جهت وقف آن تنظیم نگردیده است، آیا علی رغم میل و رضایت بنده می توانند من را ملزم به وقف آپارتمان و مغازه های ملکی خود که جهت استفاده شخصی احداث کرده ام بنمایند؟ (لازم به ذکر است که پدرم در سال 1366 در حیاط مسجد به خاک سپرده شده و صیغه مسجد بر حیاط جاری نشده است).

جواب :

در فرض اینکه وقف شامل آپارتمان و مغازه ها نباشد، برای دیگران جایز نیست که بدون اجازه شما در آن تصرف نمایند.

موقوفه متعذر المصرف
سوال :

همانطور که مستحضرید در سالهای اخیر برخی موقوفات به علت عدم احتیاج مردم از مصرف افتاده و دیگر قابلیت استفاده ندارد؛ مثل حمام های عمومی در روستاها یا آب انبارهای قدیمی. با توجه به گستردگی اینگونه موقوفات در کل کشور و عدم امکان بهره برداری از آنها به مسئله مهمی تبدیل شده است. از آنجایی که اینگونه موقوفات انتفاعی محسوب می شوند، آیا جایز است با اجاره موقوفه از محل عوائد نسبت به اجرای نیت واقف خیراندیش در نزدیکترین مراد به نیت واقف یا بریات عمومیه اقدام نمود؟ به عبارت دیگر در فرضی که موقوفه انتفاعی متعذرالمصرف گردد آیا جایز است برای جلوگیری از فروش و تبدیل موقوفه (که جنبه استثنایی دارد) در صورت امکان، آن را در کاربری های تعیین شده توسط مراجع ذیصلاح، به اجاره واگذار نمود و از منابع عوائد موقوفه صرف بریات عمومیه یا اقرب به غرض واقف نمود؟ لطفاً با نظر شریف خود ما را ارشاد و راهنمایی فرمایید.

جواب :

در فرض مسئله، چنانچه استفاده از موقوفات در جهت نیت واقف به هیچ وجه ممکن نباشد، با اجازه حاکم شرع یا متولی وقف، اجاره دادن جایز است و باید صرف بر اقرب به غرض واقف شود.