استفتائات برگزیده
اینجانبان متصدی و کارگزار و زمامدار و مجلس دار عزاداری در تکیه ای در یکی از شهرستان ها هستیم. حسب الوظیفه تصمیم بر این داشتیم که چندین شب عزاداری اباعبدالله الحسین (علیه السلام) را در تکیه بر پا کنیم، عده ای با آوردن این بهانه که اگر مراسم برگزار شود، موجب تبعات و گناه می شود مثلاً افراد فاسد چشم چرانی می کنند یا محتمل است که اشخاصی از این مراسمات سوء استفاده و گناه کنند، پیشنهاد به تعطیلی عزاداری اباعبدالله (علیه السلام) داده اند. آیا اینکه ممکن است بر حسب برگزاری عزاداری در حسینیه احتمالاً عده ای فاسق در این مجلس هم حضور یابند و گناه خود را انجام دهند بر ما که متصدی و کارگردان عزاداری هستیم، حجیت دارد که عزاداری را منحل کنیم؟ حکم واجب بر ما چیست؟
این نوع احتمال دادن خود یک وسوسه شیطانی است. برپایی شعائر حسینی و مراسم عزاداری اهل بیت (علیهم السلام) از اهم امور دینی است و بهتر است که از ورود این افراد به دسته عزاداری و هیئت منع نکنید و راه نصیحت و اصلاح ایشان را با کلمات شایسته و رفتار محبت آمیز در پیش گیرید.
اگر زنی به صورت چند ماهه صیغه مردی شده و سپس نخواهد به رابطه ادامه دهد، آیا می تواند مهریه خود را ببخشد یا مهری که گرفته را پس دهد و خود را یک طرفه از زوجیت مرد برهاند یا اینکه اتمام رابطه زوجیت موقت، منحصر به اتمام مدت یا بذل مدت توسط مرد است و ربطی به بذل مهریه یا استرداد آن ندارد؟
عقد موقت تنها به وسیله تمام شدن مدت و یا بذل مدت توسط زوج فسخ می شود، مگر آنکه در ضمن عقد، وکالت در بذل مدت از مرد گرفته شده باشد.
حکم شرعی کسی که نسبت محرمیت (ادعای زوجیت) و ادعای ارث را به صورت غیر واقعی به شخص دیگری بدهد، چیست؟
اثبات موضوع شرعی مانند زوجیت، نیازمند به بینه شرعی (شهادت دو نفر عادل) دارد.
در صورتی که بین زن و شوهری ملاعنه رخ دهد و شوهر نفی ولد کند.
1ـ رابطه محرمیت این کودک با ملاعن چگونه است؟ آیا در صورتی که کودک دختر باشد، در آینده می تواند با او ازدواج کند؟
2ـ رابطه محرمیت این کودک با بستگان نسبی و رضاعی و سببی مرد لاعن چگونه است؟ آیا می تواند این دختر با برادران مرد لاعن یا پدران او ازدواج کند؟
3ـ در صورتیکه مرد پس از ملاعنه و نفی ولد پشیمان گردد و رجوع کند، رابطه محرمیت این کودک با ملاعن و بستگان نسبی و رضاعی و سببی این مرد چگونه است؟
1) این کودک با ملاعن محرم است و نمی تواند با او ازدواج کند.
2) این کودک با بستگان مرد ملاعن محرم نیست و می تواند با آن ها ازدواج کند.
3) در صورتیکه واقعاً فرزند این مرد باشد یعنی مرد بین خود و خدای خود او را فرزند خود می داند، با بستگان آن مرد نیز محرم است.
همانگونه كه استحضار داريد در روزهای ماه محرم اغلب افراد نسبت به پخش نذری از قبيل شير، شربت و اطعام اقدام می نمايند. با عنايت به خشكسالی بوجود آمده، می خواستيم اين نذورات را در غالب جيره خشک غذايی و آب معدنی به آن منطقه ارسال نمائيم كه عده ای مردد هستند كه آيا از نظر شرعی صحيح می باشد يا خير، فلذا از آن مرجع عاليقدر تقاضا داشته تا حكم شرعی را بيان فرمايند.
چنانچه صیغه خاص نذر ـ که در رساله علمیه ذکر شده ـ خوانده باشد، واجب است در همان مصرف نذر که نامبرده شده، مصرف نمایند؛ لیکن اگر صیغه خاص نذر خوانده نشده باشد، جایز است در قالب جیره غذائی و آب معدنی و ... مصرف شود.
آیا انجام تغییرات ساختمانی در بنای مسجدی که واقف طبق وقف‌نامه و اسناد رسمی و محضری، تنها بنام مسجد وقف نموده ولاغیر؛ و اجاره دادن فضای آشپزخانه و زیرزمین و... آن مسجد، برای انجام امور اقتصادی و تجاری و درآمدزایی (کترینگ و تهیه و عرضه غذا و نوشیدنی)، جایز است؟
چنانچه واقف تصریح نموده باشد که نباید بناهای مذکور را برای انجام امور اقتصادی و تجاری و غیره اجاره داد؛ در این صورت جایز نیست وگرنه اشکالی ندارد.
آیا شرعاً و عقلاً بدون تشخیص و تعیین ارزش عوضین معامله، در فرضی که عوضین معامله آثار هنری و فاقد قیمت مشخص سوقیه هستند، امکان تشخیص حدوث غبن در معامله ممکن است؟
معیار تشخیص غبن آن است که غالب مردم از این تفاوت مقدار قیمت (قیمت بازار و شیء فروخته شده) مساحمه نمی کنند.
1ـ استفاده از دستگاه موسیقی سنتی که در سالیان گذشته تا به امروز به صورت ساز و دهل مخصوص مراسم تعزیه خوانی بوده و احیای این شعیره را به دنبال دارد، چه حکمی دارد؟ 2 ـ استفاده از لباس طرح قدیم مخصوص شبیه خوان های مرد در نقش زن در تعزیه که به صورت چادر های عربی قدیمی (قجری) و روبند های مخصوص(برقه) به منطقه استان هرمزگان بوده، چه حکمی دارد؟ 3 ـ آیا اجرای مجلسی در وصف عروسی حضرت قاسم که به صورت حزین برگزار می گردد، محل اشکال است یا تایید؟
1) چنانچه آن موسیقی مناسب مجالس اهل فسق و فجور نباشد و موجب هتک حرمت شعائر حسینی نشود، اشکال ندارد؛ اما اگر مناسب مجالس فسق و فجور باشد و یا مناسب مجالس عزاداری نباشد، اشکال دارد.
2) اشکال ندارد.
3) اگر این عمل مستند به یکی از کتب مقتل باشد و با رعایت حرمت شعائر باشد، اشکال ندارد.
اگر قاتل در قتل عمد قبل از قصاص و استیذان از حاکم برای قصاص فوت کند و در میان ورثه مقتول صغار باشد با توجه به حرمت هدر دمای مسلمین و عمومات دال بر احترام به دم، آیا می توان از ماترک قاتل دیه مطالبه کرد؟
بله، دیه از ماترک میت برداشته می شود.
باتوجه به اینکه هزینه کفن ودفن متوفی مقدم بر پرداخت دیون است، آیا هزینه نماز و روزه جزء هزینه های کفن ودفن است و آیا پرداخت هزینه نمازو روزه متوفی مقدم بر پرداخت دیون وی است؟
اگر میت وصیت به ثلث کرده باشد، هزینه های نماز و روزه از ثلث مال او برداشته می شود و الا بر پسر بزرگتر واجب است که نماز و روزه واجب پدر را قضا کند و در هر صورت، دیون میت از اصل ترکه کسر می گردد نه نماز و روزه های فوت شده.
ربا
سوال :

اگر بانک ها و مؤسسات مالی اعتباری اقدام به عقد قراردادهایی جهت پرداخت وام به مشتریان خود بنمایند و این قراردادها را به صورت مدنی تنظیم نمایند؛ بدون آن که موضوع آن دقیقا مشخص باشد و بانک نیز هیچگونه نظارتی بر نحوه معاملات مشتری خود نداشته باشد و صرفاً در آن نرخ سود مشخص شده باشد و بانک فقط اصل وام و سود مشخص آن را مطالبه نماید، آن هم به صورت روز شمار. به نظر حضرت عالی در فقه شیعه حکم این گونه قرارداد ها چگونه است؟

جواب :

چنانچه اخذ سود بر اساس یکی از عقود اسلامی باشد، اشکال شرعی ندارد؛ اما گرفتن مبلغ اضافی اگر به نحو شرط ضمن قرض یا به عنوان دیرکرد بر وام باشد، ربا محسوب می شود و حرام است.

بیع
سوال :

در صورتی که در عقد بیع، مبیع مستحق للغیر باشد و خریدار پس از عقد متوجه این امر شود و مالک نیز عقد را تنفیذ نکند: 1- آیا این عقد از ابتدا باطل است؟ 2- آیا بایع فضولی اجازه اقاله این عقد را داشته است یا اینکه اقاله او نیز به تبع بطلان عقد بیع، باطل می باشد؟

جواب :

1) بله، عقد از ابتدا باطل است.


2) در هر صورت بایع فضولی، هیچ حقی ندارد.

خیار غبن
سوال :

در یک معامله ای بین شخصی به عنوان فروشنده و خریدار غبن ثابت شده است و غابن(فروشنده) قبول کرده که تفاوت قیمت را به مغبون(خریدار) بدهد و این کار هم صورت گرفته است. در چنین صورتی آیامغبون باز هم خیار غبن دارد یا خیر؟

جواب :

چنانچه فروشنده تفاوت قیمت را داده و خریدار هم آن را به عنوان تفاوت قیمت و ترک فسخ پذیرفته و دریافت نموده است، دیگر خیار فسخ به عنوان غبن ندارد.

بیع
سوال :

اکنون در بازار مرسوم است که تاجری مثلاً یک متاعی را از بنگاه و یا شخصی خریداری می نماید. به عبارت دیگر هرگاه کسی متاعی را ابتیاع نموده و هنوز آن متاع را قبض نکرده باشد، بخواهد همان متاع را به شخص دیگری (شخص ثالث) بفروشد، آیا عمل این شخص، شرعاً جایز است یا خیر؟

جواب :

در صورت تحقق بیع، فروش آن به شخص دیگری جایز است و قبض مبیع شرط صحت بیع نیست.

جریمه دیرکرد
سوال :

اینجانب مبلغ 108 میلیون تومان از بانکی با بازپرداخت سه ساله وام دریافت کرده ام. به هیچ عنوان قصد تأخیر در پرداخت اقساط را نداشتم ولی به دلیل شرایط بد اقتصادی و نابسامانی و عدم ثبات و رکود شدید در بازار نتوانستم اقساط را منظم پرداخت کنم و تا الان صد و چهل و سه میلیون و پانصد و پنجاه هزار تومان پرداخت کردم و پس از مراجعه به بانک مسئول محترم اعلام کرد که برای تسویه وام مذکور مبلغی حدود 34 میلیون تومان دیگر بابت سود و جریمه دیرکرد باید پرداخت کنم. لطفاً بفرمایید این عمل چه حکمی دارد؟

جواب :

اگر اخذ سود وام بر اساس یکی از عقود شرعی باشد مانند مضاربه، جعاله، مشارکت و مانند آن باشد، اشکال ندارد ولکن گرفتن مبلغ اضافی در صورتیکه به نحو شرط ضمن قرض یا به عنوان دیرکرد بر وام باشد ربا محسوب شده و گرفتن آن جایز نیست.

مشاغل
سوال :

برخی از سایت ها و اپلیکیشن ها با عنوان "دعوت از دوستان"، برای مشترکینی که دوستان خود را عضو سایت یا اپلیکیشن مذکور کنند، پاداش در نظر می گیرند. این پاداش بعضاً نقدی است و بعضاً به صورت امتیاز استفاده ی رایگان از برخی قابلیت های سایت یا اپلیکیشن مذکور است. آیا چنین اقدامی (دعوت از دوستان) مشکل شرعی دارد؟ مثال: یک شرکت فروشنده ی ویدئوهای آموزش فوتبال، به مشتریان خود پیام می دهد که اگر محصولات ما را به شخص دیگری معرفی کنید به طوری که او ویدئوهای ما را خریداری کند، به شما مبلغی به عنوان جایزه داده می شود. و یا به عنوان جایزه، مجاز هستید یک هفته به صورت رایگان از ویدئوهای آموزشی شرکت استفاده کنید. آیا در این مثال مشکل شرعی وجود دارد؟

جواب :

عمل مذکور در سؤال اشکال شرعی ندارد.

اسقاط کلیه خیارات
سوال :

چنانچه در بندی از قرار داد پیش فروش مسکن کلیه خیارات به جز تدلیس از طرفین اسقاط گردیده باشد و در بندی دیگر حق فسخ برای فروشنده جهت عدم صدور موجودی چک ها و وجه التزام پیش بینی شده باشد کدام بند مورد ملاک است و آیا وجود تناقض در قرارداد باعث ابطال شرط فسخ می گردد؟

جواب :

تناقضی در قرارداد وجود ندارد، چون بند اول عام است و بند دوم خاص؛ در نتیجه حق فسخ برای فروشنده در مفروض سؤال وجود دارد.

خیار غبن
سوال :

آیا شرعاً و عقلاً بدون تشخیص و تعیین ارزش عوضین معامله، در فرضی که عوضین معامله آثار هنری و فاقد قیمت مشخص سوقیه هستند، امکان تشخیص حدوث غبن در معامله ممکن است؟

جواب :

معیار تشخیص غبن آن است که غالب مردم از این تفاوت مقدار قیمت (قیمت بازار و شیء فروخته شده) مساحمه نمی کنند.

قمار و برد و باخت
سوال :

در بازی هایی در گوشی موبایل و یا کامپیوتر، سبک بازی به این صورت است که دو بازیکن مقداری امتیاز روی هم گذاشته و با هم بر سر برد آن بازی می کنند. برنده مجموع را می برد و بازنده امتیازش را به برنده می بازد. 


آیا این صورت از برد و باخت که بر سر امتیاز مجازی و غیر حقیقی است و طی آن هیچ مال یا پول واقعی رد و بدل نمی شود، قمار محسوب می شود یا خیر؟


 

جواب :

در فرض مسئله، این نحوه بازی اشکال شرعی ندارد و قمار محسوب نمی شود.


 

خیار غبن
سوال :

آیا فسخ معامله به ادعای غبن، بدون ارزیابی و تعیین ارزش عوضین معامله، عقلاً و شرعاً مشروع است؟

جواب :

خیر جایز نیست و تنها در صورت رضایت بایع، اقاله اشکال ندارد.

معاملات اکراهی
سوال :

در خصوص انجام معاملات اکراهی و صوری که صرفاً دارای صورتی از یک معامله واقعی می باشد و در شرایطی که در حین، قبل و بعد از وقوع آن قصد واقعی و رضای قلبی در بین نباشد و صرفاً برای تضمین بدهی و امثالهم تتنظیم شده باشد، آیا نوشتن مبایعه نامه می تواند دلیل بر اصالت الصحت معمول در معاملات باشد؟ از نظر شرع مقدس اسلام تکلیف مبیع قید شده در این گونه مبایعه نامه ها چیست؟

جواب :

در فرض مذکور بیع واقع نشده است؛ ولی اگر برای تضمین بدهی باشد، رهن خواهد بود و احکام رهن را دارد.

پختن و فروش گوشت خوک در بلاد غیر اسلامی
سوال :

من ساکن استرالیا هستم، کشوری غیر اسلامی و مصرف کننده عمده گوشت خوک. من برای کافه و رستوران خود که می خواهم افتتاح کنم، مجبور به فروش و پخت این نوع گوشت هستم، آیا این مورد خلاف شرع است یا خیر؟

جواب :

بله، فروش آن حرام است.

بازی کلش
سوال :

1- حکم فقهی ارتکاب بازی «کلش آف کلنز» و اشتغال بدان فی نفسه چیست؟ خصوصاً با توجه به احتمال صدق قمار، نهب و غارت، تلف اموال، ترویج روحیه خشونت و...


2- حکم خرید و فروش این بازی (حساب کاربری) و نیز ابزارهای بازی (Gem=الماس) چیست؟

جواب :

1) خود بازی فی نفسه اشکال شرعی ندارد، اما اگر مصداق قمار و شرط بندی، اکل مال به باطل، ترویج فرهنگ غربی و مانند آن باشد جایز نیست.


2) واگذاری مرحله های بازی چنانچه به قصد خرید و فروش باشد جایز نیست.

جریمه دیرکرد
سوال :

شخصي حدود ده سال نزد اينجانب مشغول به كار بوده است و اين دو سال اخير كه با مشكلات مالی مواجه بوده ام بی چشمداشت و بدون حقوق به پاس توجهات قبلی با بنده همكاری نموده است. از آنجا كه جوان می باشد و به جهت برخی مشكلات خانوادگی نياز بر اين شده بود كه خودرويی خريداری كند اينجانب را واسطه قرار داد و خودرويی به قيمت ٣٤ ميليون تومان خريداری كرديم که بیست ميليون تومان آن را ايشان خود پرداخت نمود و مابقی را اينجانب طی دو فقره چک به مبالغ پنج و نه ميليون تومان پرداخت نمودم. چک اول در موعد پرداخت گرديد و چک دوم با گذشت دو ماه هنوز نتوانسته ام پرداخت نمايم و از اين جهت فروشنده از اينجانب بابت هر ماه پانصد هزار تومان طلب خسارت نمود و بنده پرداخت كردم. آیا اين پرداخت و معامله ربا است و اگر ربا می باشد بنده چه اقدامی بايستی انجام دهم؟

جواب :

دریافت و پرداخت جریمه تأخیر یا دیرکرد به هر عنوانی که باشد جایز نیست و گیرنده مالک آن نمی شود، لذا در فرض مسئله شما ملزم به پرداخت آن نیستید و چنانچه پرداخته اید و امکان باز پس گرفتن را داشته باشید، می توانید پس بگیرید.

بیع اقساطی
سوال :

ملک شرکت در قبال پنجاه درصد نقد و پنجاه درصد اقساط به مزایده گذاشته شد و موافقت کتبی شرکت به برنده مزایده اعلام و مبلغ پنجاه درصد اولیه ثمن هم وصول شده و از برنده مزایده برای تنظیم قرارداد فروش در قبال تحویل ملک دعوت شد حال سه سوال مطرح است: 1- آیا ایجاب و قبول واقع و بیع محقق شده است؟ 2- با توجه به اینکه اراده باطنی طرفین در مزایده بیع می باشد و پنجاه درصد اولیه هم بر همین مبنا دریافت شده است، آیا می توان برای وصول اقساطی پنجاه درصد دوم ثمن به جای قرارداد فروش اقساطی از قرارداد اجاره به شرط تملیک استفاده نمود؟ 3- آیا تغییر نوع یا عنوان قرارداد حتما به رضایت خریدار هم نیاز دارد یا خیر؟

جواب :

1) بله، در فرض مسئله واقع شده است.


2) در صورت موافقت خریدار، تغییر عمل به قرار داد جایز است.


3) بله، رضایت خریدار نیاز است.

معامله ملک
سوال :

اینجانب حدود دو سال پیش ملکی را از شخصی با توافق و تراضی طرفین و با حضور پنج شاهد خریداری و وجه زمین پرداخت شد. همچنین کلیه مراحل قانونی آن طی شد. اینک بعد از گذشت دو سال فروشنده مدعی است با توجه به رشد این زمین در این مدت دو سال، خریدار باید مبلغی اضافه بر مبلغ مورد توافق در بیع نامه را بپردازد. با توجه به طی مراحل قانونی این زمین، فروشنده نمی تواند هیچ ادعایی داشته باشد؛ اما من از جهت شرعی مسئله می خواستم بدانم، آیا این که فروشنده می گوید: من راضی نیستم شما در این زمین نماز بخوانید یا تصرفات دیگر انجام دهید، درست است یا خیر؟

جواب :

با توجه به خصوصیات ذکر شده در سؤال، فروشنده حق مطالبه مبلغ اضافی ندارد و رضایت وی نسبت به تصرفات شما در زمین، هیچگونه دخالتی ندارد.

خوانندگی زن
سوال :

خوانندگی زن مانند قرآن خواندن، مرثیه خواندن و آواز خواندن غیرمطرب و غیر لهو و بدون آلات موسیقی در مجامع مختلط زن و مرد، شرعاً چه حکمی دارد؟

جواب :

خوانندگی زن در مفروض سؤال، اشکال دارد.

جریمه تاخیر
سوال :

اگر کسی چکی را به دیگری واگذار نماید و شرط شود که اگر وجه آن چک در سررسید معین پرداخت نگردد باید مبلغی اضافه بر مبلغ چک نیز پرداخت نماید، آیا این شرط مشروع است یا خیر؟

جواب :

گرفتن مبلغ اضافی به عنوان جریمه بر تأخیر در قرض و دین به هر عنوان که باشد، ربا و حرام محسوب می شود و چنین شرطی، جایز نیست.

به هم زدن معامله
سوال :

اینجانب مالک قطعه زمینی به مساحت 1100 متر هستم که روی سطح شیب دار با شیب هفتاد درجه قرار دارد. چند وقت پیش متراژ ششصد متر از آن را به ابعاد به فردی فروختم و در قولنامه متعهد شدم که خریدار اقدام به نقشه برداری از این قطعه با دوربین نماید و اگر متراز آن با توجه به افقی بودن سطح نقشه کم شد از باقیمانده زمینم جهت جبران کسری آن واگذار نمایم تا متراز واقعی ششصد متر شود. نقشه برداری انجام شد و متراز واقعی ملک پانصد متر شد اما چون فکر نمی کردم تا این حد سطح شیبدار باعث اختلاف متراز شود معامله را علیرغم عدم رضایت خریدار بر هم زدم. آیا از لحاظ شرعی کار درستی انجام داده ام؟

جواب :

معامله مزبور صحیح است و حق فسخ در فرض مذکور در سؤال برای فروشنده، مشروع نیست.

دف زدن
سوال :

حکم دف زدن همراه با مولودی خوانی در مراسمات شادی اهلبیت (علیهم السلام) در صورتی که لهو و لعب و مجلس مختلط نباشد، چیست؟

جواب :

چنانچه به کیفیت مناسب مجالس فسق و فجور نباشد و هتک شعائر دینی نشود، جایز است.